Bài viết tổng hợp từ trang thông tin M 7.5 – 16 km SW of Morón, Venezuela của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) và các nguồn tin báo chí quốc tế (NPR, CNN, PBS, Eos/AGU, Science Media Centre).

Độ lớn động đất và nguyên nhân xảy ra động đất

Ngày 24/06/2026, một cặp động đất kép (doublet earthquake) hiếm gặp đã xảy ra gần thị trấn Yumare, bang Yaracuy, miền bắc Venezuela, cách thủ đô Caracas khoảng 170 km về phía tây.

Trận tiền chấn (foreshock):

Độ lớn (Magnitude): 7.2 Mww

Vị trí tâm chấn (Epicenter): khu vực Veroes, bang Yaracuy (khoảng 23 km Đông Nam Yumare)

Độ sâu chấn tiêu (Hypocenter/Focus): khoảng 20–22 km

Thời gian xảy ra: 24/06/2026, 18:04 giờ Venezuela (22:04 UTC)

39 giây sau, trận chính chấn (mainshock):

Độ lớn (Magnitude): 7.5 Mww

Vị trí tâm chấn (Epicenter): 28 km Đông Nam Yumare / 16 km Tây Nam Morón, Venezuela

Độ sâu chấn tiêu (Hypocenter/Focus): 10.0 km

Cơ chế: trượt ngang phải trên đứt gãy hướng đông–tây (hoặc trượt ngang trái trên đứt gãy hướng bắc–nam), phù hợp với đứt gãy San Sebastián

Trận động đất xảy ra do đứt gãy trượt ngang (strike-slip) nông, gần ranh giới giữa mảng Caribbean và mảng Nam Mỹ. Tại vị trí này, mảng Caribbean di chuyển về phía đông so với Nam Mỹ khoảng 20 mm/năm, chủ yếu được hấp thụ bởi hệ thống đứt gãy trượt ngang phải xuyên miền bắc Venezuela: đứt gãy San Sebastian dọc bờ biển phía bắc (17 mm/năm) và đứt gãy Bocono kéo dài về phía tây từ tâm chấn (12 mm/năm). Độ sâu chấn tiêu nông (10 km) và cơ chế trượt ngang phải phù hợp với việc vỡ đứt gãy chủ yếu dọc hệ thống San Sebastian.

Đây là trận chính trong một chuỗi động đất kép (doublet) nghiêm trọng, xảy ra chỉ 39 giây sau một trận tiền chấn M7.2 — hiện tượng hai trận động đất độ lớn tương đương xảy ra gần nhau về thời gian và vị trí, cho thấy quá trình vỡ đứt gãy tương tác phức tạp.

Mô hình vỡ đứt gãy hữu hạn cho thấy đứt gãy dài khoảng 175 km, rộng 20 km, vỡ theo một hướng (unilateral) về phía đông từ tâm chấn trên đất liền dọc bờ biển Venezuela. Vết vỡ có thể bắt đầu ở phần đông đứt gãy Bocono hoặc phần tây đứt gãy San Sebastian, sau đó lan ra ngoài khơi dọc San Sebastian, kéo dài về phía đông tới tận Caracas và La Guaira.

Bối cảnh lịch sử động đất khu vực:

Từ năm 1900, miền bắc Venezuela/ven biển đã ghi nhận 5 trận động đất ≥M7

Trong bán kính 250 km quanh tâm chấn, chỉ có 7 trận động đất ≥M6 trong thế kỷ qua

Tháng 9/2025: chuỗi đôi M6.2 và M6.3 ở phía tây-tây nam, gây ít nhất 1 người chết, hơn 110 người bị thương, thiệt hại nặng ở Zulia và Lara

Tháng 9/2009: M6.4 gần Morón, làm 18 người bị thương

1989: M6.0 gây thiệt hại nhẹ ở khu vực Valencia

4/1975: M6.1 ở phía tây

7/1967: trận động đất Caracas M6.6 tàn khốc nhất thời hiện đại, cách 131 km về phía đông, khiến khoảng 240 người thiệt mạng, hàng trăm người bị thương, sập nhiều tòa nhà cao tầng

Cường độ động đất và các hệ quả

Theo mô hình ShakeMap của USGS, cường độ rung chấn cực đại đạt mức IX (dữ dội – violent) theo thang đo Mercalli chỉnh sửa (MMI) tại khu vực tâm chấn và bang La Guaira. Dù cách tâm chấn khoảng 170 km, thủ đô Caracas vẫn ghi nhận rung chấn ở mức “rất mạnh” (very strong) do hai yếu tố cộng hưởng: hướng vỡ đứt gãy lan về phía đông (về hướng Caracas) và hiệu ứng khuếch đại địa chấn của lớp trầm tích dày bên dưới lòng chảo Caracas.

Theo mô hình PAGER của USGS cho trận M7.5, ước tính có khoảng 7,75 triệu người chịu rung chấn mức MMI VI, 2,37 triệu người ở mức MMI VII, khoảng 400.749 người ở mức MMI VIII và 29.115 người ở mức MMI IX.

USGS PAGER đã phát cảnh báo đỏ (red alert) – mức cảnh báo cao nhất – cho cả hai trận M7.2 và M7.5, cho thấy khả năng cao về thiệt hại nhân mạng và kinh tế lớn, trên diện rộng. Ước tính xác suất tử vong cho trận chính chấn M7.5: 28% khả năng 1.000–10.000 người chết, 44% khả năng 10.000–100.000 người chết và 23% khả năng hơn 100.000 người chết. Đối với trận tiền chấn M7.2: lần lượt là 33%, 41% và 17%.

Nhìn chung, dân số trong khu vực bị ảnh hưởng sinh sống trong các công trình dễ bị tổn thương do rung chấn mạnh, đặc biệt tại La Guaira và các khu dân cư đông đúc ở Caracas như Chacao, Baruta, San Bernardino.

Theo số liệu cập nhật đến cuối tháng 6/2026 (còn tiếp tục thay đổi khi công tác cứu hộ hoàn tất): hơn 1.943 người thiệt mạng, hơn 10.571 người bị thương, hơn 43.200 người được báo cáo mất tích và hơn 15.800 người phải di dời. Gần 800 công trình sụp đổ, trong đó 189 công trình sụp đổ hoàn toàn, tại Caracas và các bang Trujillo, Carabobo, Aragua, Miranda và La Guaira. Sân bay quốc tế Simón Bolívar phục vụ thủ đô cũng bị hư hại nặng. Liên Hợp Quốc ước tính thiệt hại kinh tế trong khoảng 4,7–8,7 tỷ USD (tương đương 4–8% GDP Venezuela), có thể cao hơn 1,5–3 lần nếu tính đầy đủ.

Tác động thứ cấp

Địa hình đồi núi ven biển phía bắc Venezuela khiến khu vực này đặc biệt dễ xảy ra sạt lở đất quy mô lớn sau động đất. USGS ghi nhận sạt lở nghiêm trọng tại vùng núi ven biển phía trên La Guaira, Macuto và Caraballeda, làm sập một cây cầu nối bán đảo Caraballeda với phần còn lại của La Guaira, gây gián đoạn công tác cứu hộ. Hiện tượng hóa lỏng đất (liquefaction) cũng được dự báo xảy ra tại các đồng bằng ven biển và thung lũng sông có trầm tích bở rời, bão hòa nước. Ngay sau động đất, cảnh báo sóng thần đã được phát ra cho một số khu vực Caribe nhưng sau đó được hủy bỏ khi độ cao sóng dự báo rất nhỏ (dưới 30 cm tại Puerto Rico và Quần đảo Virgin thuộc Mỹ).

Dự báo về Dư chấn của trận động đất này từ USGS

Ngay sau trận động đất chính, USGS ước tính trong tuần tiếp theo có khoảng 99% khả năng xảy ra dư chấn từ độ lớn 4 trở lên, khoảng 98% khả năng xảy ra dư chấn từ độ lớn 5 trở lên (chuyên gia USGS mô tả là “gần như chắc chắn”), và khoảng 40% khả năng xảy ra dư chấn từ độ lớn 6 trở lên.

Vài ngày sau đó, khi mô hình được cập nhật dựa trên dữ liệu dư chấn thực tế, xác suất xảy ra dư chấn từ độ lớn 6 trở lên trong tuần được điều chỉnh xuống còn khoảng 24%, và đến cuối tuần đầu tiên sau trận động đất chính, USGS công bố xác suất này chỉ còn khoảng 8% (tương đương 1/12). Tính đến cuối tháng 6/2026, đã có hơn 430 dư chấn được ghi nhận trong chuỗi động đất này.

Tương tự các trận động đất lớn khác, dự báo dư chấn của USGS thay đổi theo thời gian, đặc biệt là trong 72 giờ đầu sau trận động đất chính. Những thay đổi này xảy ra do ba lý do: sự suy giảm thông thường của các dư chấn theo thời gian, các dư chấn lớn hơn gây ra nhiều hoạt động hơn, và những thay đổi trong mô hình dự báo do quá trình thu thập dữ liệu đang diễn ra.

Phương Chi lược dịch.

Nguồn tham khảo:

• USGS, M 7.5 – 16 km SW of Morón, Venezuela
• USGS, 2026 Venezuela Sequence Earthquake-triggered Landslide Hazards
• Eos/AGU, Venezuelan Earthquakes Struck in a Complex Zone of Faults
• NPR, Venezuela earthquakes kill at least 188, with many more feared dead
• PBS News, The 2 earthquakes that struck Venezuela are known as a ‘doublet’
• Science Media Centre, Expert reaction to earthquake in Venezuela