Featured

Chào mừng đến với góc học thuật của chúng tôi

thay-co_full
Hướng dẫn thực tập MTĐC-2016 (trên đỉnh Langbiang)

❤ Chúc các bạn tìm được những thông tin thú vị và bổ ích 😉
❤ Hy vọng nhận được nhiều sự quan tâm và chia sẻ của quý độc giả.

Advertisements

Núi Châu Thới – Di sản Địa tầng, Địa mạo và Điểm nhìn ba thành phố

Hà Quang Hải

Là di tích Lịch sử – Văn hóa cấp quốc gia, núi Châu Thới còn là một địa di sản có giá trị khoa học về Địa tầng, Địa mạo và là điểm nhìn duy nhất để chiêm ngưỡng cảnh quan tự nhiên và đô thị ba thành phố lớn của vùng kinh tế trọng điểm phía nam: Bình Dương, Biên Hòa và TP. HCM.

  1. Đá Hệ tầng Châu Thới có tuổi 250 triệu năm

Châu Thới (núi Châu Thới) được nhà địa chất Bùi Phú Mỹ và cộng sự đặt tên Hệ tầng Châu Thới tuổi Trias giữa (T2 ct) trên cơ sở nghiên cứu chi tiết mặt cắt địa chất tại núi Châu Thới (Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương) và Bửu Long (thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai). Đây là hệ tầng đá cổ nhất lộ ra dưới dạng một khối núi duy nhất vùng Đông Nam Bộ.

Theo mô tả [2], mặt cắt hệ tầng Châu Thới từ dưới lên gồm 3 tập. Tập 1: cuội kết nhiều thành phần lộ ra tại Bửu Long. Tập 2: chủ yếu là cát kết arkos lộ ở Châu Thới và Bửu Long. Tập 3: cát bột kết, sét bột, bột kết lộ ra ở Bửu Long và Châu Thới. Đá của tập 2 và 3 bị cuội kết cơ sở tuổi Jura phủ bất chỉnh hợp.

“Tập 1: Cuội kết nhiều thành phần lộ ra tại Bửu Long. Cuội gồm diorit, plagiogranit biotit, ryolit, ryodacit porphyr, đá sừng thạch anh felspat, gneis, silic, đá phiến thạch anh – mica, đá hoa.” [2]. Ảnh: H.Q.H
“Tập 2: Chủ yếu là cát kết arkos, hạt vừa màu xám lục, phân lớp dày hoặc dạng khối. Tại Bửu Long quan sát rất rõ quan hệ chuyển tiếp của tập cát kết arkos này với với tập cuội kết cơ sở (tập 1) nằm dưới.” [2]. Ảnh: H.Q.H

Cát kết arkos lộ ở vách khai thác đá sườn núi Châu Thới. Ảnh: H.Q.H

“Tập 3: cát bột kết, sét bột, bột kết màu xám đen phân lớp rõ nằm xen kẽ nhau, nằm chuyển tiếp từ tập 2 lên. Trong đá phiến và bột kết tìm được hóa thạch cúc đá (ở Bửu Long) và Chân rìu (ở Châu Thới).” Các vào hóa thạch này là cơ sở để các nhà cổ sinh xác định các đá hệ tầng Châu Thới có tuổi Trias giữa.

Cúc đá Anisi vùng đồi Bửu Long, Biên Hòa, cơ sở định tuổi cho hệ tầng Châu Thới. Nguồn [2].
  1. Các bậc thềm ở núi Châu Thới

Núi Châu Thới có các mức thềm như sau:

– Bề mặt cao 30 m phân bố ở chân núi Châu Thới. Bề mặt này có diện rộng, khá bằng phẳng. Đồi cát đỏ (nghĩa trang liệt sỹ TP.HCM) cũng thuộc mức thềm này.

– Bề mặt cao 60 m phân bố dạng vai sườn núi. Mức bề mặt này có thể nhận thấy từ các vị trí xa quanh núi.

– Bề mặt đỉnh núi Thới khá bằng phẳng, cao 90 m.

Ba bậc thềm trên có nguổn gốc mài mòn, thuộc các mức thềm phổ biến ở vùng Nam Bộ: T4 (25 – 35 m), T5 (55 – 65 m) và T6 (80-100 m). Tuổi tương ứng cho các mức thềm này là 97.000 ± 27.000 năm (tuổi OSL của hệ tầng Thủ Đức cấu tạo thềm T4), T5: 165.000-195.000 năm, và T6: 240.000-300.000 năm [1].

Các bậc thềm mài mòn ở núi Châu Thới. Ảnh: H.Q.H
  1. Núi Châu Thới – Điểm nhìn ba thành phố

Về hành chính, núi Châu Thới thuộc tỉnh Bình Dương, nhưng về không gian núi Châu Thới được xem như phân bố tại điểm kết nối giữa ba thành phố lớn của miền Đông Nam Bộ, đó là Bình Dương, Biên Hòa và thành phố Hồ Chí Minh. Là điểm cao duy nhất nhô trên bề mặt đồng bằng giữa ba thành phố nên núi Châu Thới được nhìn thấy từ nhiều vị trí xung quanh và từ đỉnh núi Châu Thới dễ dàng quan sát cảnh quan thiên nhiên và đô thị của ba thành phố này.

– Trung tâm thành phố Thủ Dầu Một cách núi Châu Thới 18 km về phía tây bắc, theo hướng này có thể quan sát thềm Pleistocen, thị xã Dĩ An, thị xã Thuận An và các tòa nhà cao của thành phố Thủ Dầu Một ?.

– Trung tâm thành phố Biên Hòa cách núi Châu Thới 10 km về phía đông bắc, theo hướng này có thể quan sát thung lũng sông Đồng Nai và thành phố Biên Hòa.

– Tháp Tài chính Bitexco (quận 1 Tp. Hồ Chí Minh) cách núi Châu Thới 19 km về phía Tây Nam, theo hướng này có thể quan sát được các tòa nhà cao tầng quận 1 và cảnh quan khu đô thị Đông thành phố Hồ Chí Minh.

Nếu lắp đặt hệ thống ống nhòm trên đỉnh Châu Thới, việc quan sát cảnh quan ba thành phố sẽ rất thú vị. Đỉnh núi Châu Thới cũng là điểm thích hợp để ngắm nhìn bình minh thành phố Biên Hòa phía đông và hoàng hôn thành phố Hồ Chí Minh phía Tây.

Núi Châu Thới nhô cao trên vùng đồng bằng, điểm nhìn duy nhất để chiêm ngưỡng cảnh quan tự nhiên và đô thị ba tỉnh, thành: Bình Dương-Đồng Nai-Tp.HCM
Châu Thới nhìn từ phía bắc (Bình Dương). Ảnh: H.Q.H
Núi Châu Thới nhìn từ phía Đông (bờ sông Đồng Nai, Biên Hòa). Ảnh: Phạm Hoài Nhân (Nguồn Internet)
Từ đỉnh núi Châu Thới nhìn về thung lũng sông Đồng Nai ở phía đông. Ảnh: H.Q.H
Từ đỉnh núi Châu Thới quan sát cảnh quan đô thị, đồng bằng thấp và sông Đồng Nai ở phía đông nam. Ảnh: H.Q.H
Từ đỉnh núi Châu Thới nhìn về phía tây nam thấy Tháp Tài chính Bitexco ở quận 1, TP.HCM. Ảnh: Phạm Hoài Nhân (Nguồn: Internet)
Ngắm hoàng hôn đô thị từ đỉnh núi Châu Thới. Ảnh từ Facebook Tu Nguyễn (nguồn: Internet)

Các giá trị về địa tầng, địa mạo và điểm nhìn ba thành phố sẽ làm tăng thêm giá trị Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia núi Châu Thới. Khảo sát bổ sung để định danh và đánh dấu điểm xuất lộ các cấu trúc địa chất, các quan hệ địa tầng, các vị trí hóa thạch để có kế hoạch bảo tồn nhằm phục cho du lịch giải trí, thăm quan học tập, nghiên cứu về khoa học Trái đất của một vùng kinh tế trọng điểm là một đề tài khoa học cần được thực hiện.

Tài liệu tham khảo

1.Hà Quang Hải,  Lê  Hoài  Nam,  Nguyễn  Ngọc  Tuyến,  Nguyễn  Thị  Phương Thảo,  (2014),  “Thềm biển Nam Bộ  –  Bằng chứng về biến đổi môi trường”, Tuyển tập Hội thảo Khoa học lần IX– ĐHKHTN Tp. HCM, 21-11-2014.

2. Bùi Phú Mỹ, Vũ Khúc, Trương Công Đượng, Ma Công Cọ. 1994, Lại bàn về Hệ tầng Châu Thới. Tạp chí địa chất, số 222 (5/6)/1994. Hà Nôi.

Đá ruby sao cực hiếm trị giá gần 100 triệu USD

Bốn viên ruby có hình sao ở chính giữa và tổng trọng lượng 342 carat được một hướng dẫn viên người Mỹ tìm thấy khi đi dạo trên núi.

Ruby sao Appalachia (thứ hai từ trái sang) là viên lớn nhất trong bộ sưu tập của Messer. Ảnh: Guernsey’s.

Wayne Messer, hướng dẫn viên câu cá ở North Carolina, Mỹ, phát hiện dấu vết của corundum, khoáng chất kết tinh tạo ra đá ruby và sapphire khi đang đi dọc lòng suối trên dãy núi Appalachia ở phía tây của bang vào năm 1990, theo Mother Nature Network. Messer đào sâu 2,4 mét và tìm thấy tổng cộng 4 viên ruby sao cực hiếm với trọng lượng 342 carat, sau này có tên Bộ sưu tập ruby sao trên núi.

Một viên ruby tên “Ruby sao Appalachia” trong bộ sưu tập nằm trong những viên ruby sao lớn nhất từng được biết tới. Viên ruby nặng 139,43 carat và lớn hơn một chút so với viên ruby sao Rosser Reeves 138,72 carat trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonia.

“Tôi rất bất ngờ và kinh ngạc khi thiên nhiên có thể tạo ra viên đá quý lớn như vậy”, Sam Fore, thợ cắt đá quý, người gọt giũa viên ruby sao Appalachia của Messer, chia sẻ. “Khối lượng lúc đầu của nó là 377 carat. Chỉ riêng viên đá đó đã là một kỷ lục thế giới”.

Đá ruby đặc biệt hiếm so với kim cương, nhưng ruby sao còn hiếm hơn. Hình ngôi sao sáng lộ ra khi viên đá được cắt thành dạng vòm tròn, phản chiếu ánh sáng từ tinh thể titan giống chiếc kim bên trong viên đá. Mang tên dấu sao (asterism), hiện tượng quang học này cũng xuất hiện ở các loại đá quý khác như sapphire.

Tháng 10/1992, triển lãm ruby sao Appalachia ở Bảo tàng Lịch sử London thu hút ước tính 150.000 người. Theo Garden & Gun, bộ sưu tập nhiều lần được đem bán trong những năm qua với mức định giá lên tới gần 100 triệu USD. Nhiều năm sau khi Messer qua đời vì ung thư, gia đình ông quyết định bán bộ sưu tập thông qua nhà đấu giá Guernsey’s ở New York. Theo Arlan Ettinger, người sáng lập kiêm giám đốc nhà đấu giá Guernsey’s, gia đình Messer chỉ đồng ý bán cả 4 viên ruby cùng lúc.

Nguồn: https://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/da-ruby-sao-cuc-hiem-tri-gia-gan-100-trieu-usd-3735547.html

Những sự thật thú vị về Biển Chết

Không phải là biển, là nơi có nước mặn nhất thế giới, có khả năng chữa bệnh, được nhắc tới trong Kinh Thánh… là những điều thú vị mà không phải ai cũng biết về Biển Chết.

Nằm giữa Jordan, Palestine và Israel, kỳ quan thiên nhiên tuyệt vời của thế giới này thu hút hàng nghìn du khách muốn thả mình nổi trên mặt biển đọc báo, và để muối khoáng chăm sóc làn da. Dưới đây là những sự thật bất ngờ về vùng nước nổi tiếng thế giới này:

1.Có tên là Biển Chết, nhưng thực ra đây không phải một vùng biển mà là một hồ nước mặn.

2.Đây là hồ nước mặn sâu nhất hành tinh, với độ sâu lên tới 306 m.

3.Nếu so độ sâu với mực nước biển, hồ nước này còn sâu hơn thế. Bờ và mặt nước Biển Chết nằm dưới mực nước biển 427 m, khiến nơi đây trở thành vùng nước nằm thấp nhất thế giới.

4.Đây là một trong những hồ nước mặn nhất thế giới, với nồng độ muối lên tới 33,7%. Vùng nước mặn nhất là phá Garabogazköl ở biển Caspi với nồng độ muối là 35%.

5. Biển Chết là hồ nên có chiều dài và bề rộng giới hạn. Nơi rộng nhất của hồ là 15 km, và chiều dài của hồ là 50 km.

Biển Chết là điểm du lịch nổi tiếng thế giới. Ảnh: Muftah.org.

6. Nước Biển Chết mặn hơn gấp 9,6 lần so với nước biển thường, với nồng độ muối NaCl và các khoáng chất khác rất cao.

7.Do độ mặn quá cao, không dạng sống nào có thể phát triển ở đây, đó là lý do hồ có tên Biển Chết. Tuy nhiên, điều này không chính xác. Trong mùa mưa, độ mặn của hồ giảm xuống, tạo điều kiện cho một số vi khuẩn sinh sôi.

8.Nước Biển Chết có khả năng chữa bệnh, do lượng bào tử vi khuẩn trong hồ cực thấp và không có chất gây dị ứng. Trong nước hồ có rất nhiều loại khoáng chất. Lượng tia UV trong ánh nắng ở Biển Chết rất thấp, cộng với áp suất không khí cao (do ở vị trí thấp) tạo nhiều ích lợi cho sức khỏe con người.

9. Biển Chết có một hiện tượng bất thường: liên tục tạo ra nhựa đường. Loại nhựa đường được người Ai Cập cổ sử dụng để ướp xác lấy từ Biển Chết. Do hiện tượng này, người Hy Lạp cổ gọi nơi đây là hồ Nhựa Đường.

Du khách có thể thả người nổi trên mặt nước mà không sợ chìm. Ảnh: Nextours.wordpress.com.

10. Nước không lưu thông ở Biển Chết vì ba bên xung quanh là đất kín, chỉ có sông suối đổ nước vào hồ chứ không có đường dẫn nước ra.

11.Không như muối ăn, muối ở đây rất đắng. Loại muối đắng này giúp trị nhiều bệnh da liễu như bệnh vấy nến, bệnh sần vỏ cam,  mụn nhọt… Nước hồ cũng giúp giảm căng thẳng, tẩy da chết, giảm đau cơ, điều trị viêm khớp và viêm xoang.

12.Biển Chết là một kỳ quan thiên nhiên. Đặc biệt hơn, hồ nước này còn nằm giữa một kỳ quan thiên nhiên khác. Biển Chết nằm ở điểm thấp nhất của thung lũng giãn tách lớn (Great Rift), địa hình dạng máng dài nhất thế giới (dài khoảng 6.000 km, vắt qua 20 quốc gia).

13.Hồ nước cung cấp nguồn kali lớn cho nông nghiệp toàn thế giới.

14.Khu vực quanh có rừng chà là rộng 2.500 m2.

15.Khoảng 50% kinh tế địa phương là từ nông nghiệp gần vùng Biển Chết.

16.Khướu bụi Ả Rập và các loài chim khác sống quanh khu Biển Chết vào các thời điểm trong năm.

17. Khí hậu khô và luôn chan hòa ánh nắng, lượng mưa hàng năm chưa tới 50 mm.

Màu nước tuyệt đẹp của Biển Chết. Ảnh: Insite-israel-tour.com.

18. Đây là hồ tiền sử, hình thành cách đây 2-3,7 triệu năm.

19.Biển Chết là một trong những nơi được Cleopatra yêu thích. Bà thích nơi này đến mức cho xây dựng các khu nghỉ dưỡng và xưởng mỹ phẩm dọc bờ hồ.

20.Biển Chết từng nhiều lần xuất hiện trong Kinh Thánh, có liên hệ với chúa Jesus và tông đồ John. Trong đó có ghi một ngày, vùng nước này sẽ hồi sinh, các động vật sẽ không chỉ sống được mà còn sinh trưởng mạnh

21.Các bản ghi chép của Aristotle cũng nhắc tới Biển Chết.

22.Theo Kinh Thánh, vua David đã trú ngụ gần đây.

23.Với Herod vĩ đại, Biển Chết trở thành khu nghỉ dưỡng điều trị đầu tiên.

24.Ngày nay, khoáng chất và muối Biển Chết được dùng làm túi thơm và mỹ phẩm.

25.Nhiều thế kỷ trước, nơi đây được gọi là “Biển Bốc Mùi”.

Hoàng Linh

Nguồn: https://news.zing.vn/nhung-su-that-thu-vi-ve-bien-chet-post532537.html

Trả lại tên cho một ngọn núi

Bạch Mộc Lương Tử  – một cái tên bị gán cho ngọn núi tuyệt đẹp ở Lào Cai, nay được trả lại tên gốc Kỳ Quan San.

Với giới đi phượt, chinh phục ngọn núi cao 3.046m với tên thường gọi là Bạch Mộc Lương Tử ở Bát Xát (Lào Cai) là một thử thách hấp dẫn. Sự hấp dẫn không chỉ nằm ở trải nghiệm vượt khó khăn, mà còn bởi quang cảnh trên đỉnh núi này cực đẹp. Nhưng Bạch Mộc Lương Tử lại chỉ là một cái tên bị gán cho ngọn núi tuyệt đẹp này, vốn nguyên gốc mang tên Kỳ Quan San. Hôm 7-4-2018, huyện Bát Xát đã trả lại tên cho ngọn núi.

Tháo dỡ cột trụ ghi tên “Bạch Mộc Lương Tử”

“Thực tế ở đây không có ngọn núi nào tên là Bạch Mộc Lương Tử cả mà theo tôi biết, phía bên Trung Quốc có ngọn núi tên Bạch Mộc Lương mà thôi. Vì vậy, vừa rồi địa phương đã quyết định đặt cột mốc ghi tên ngọn núi này lại cho chính xác là Kỳ Quan San, thay cho cột mốc do một nhóm phượt tự làm trước đây với tên gọi là Bạch Mộc Lương Tử (con của Bạch Mộc Lương!)” – anh Hoàng Công Kiều, trưởng Phòng văn hóa huyện Bát Xát, nói.

Kỳ Quan San

Chuyến đi trả lại tên cho núi là một hành trình vất vả kéo dài gần 70km đường rừng, núi cao và vách đá. Đã vậy, những ngày đầu tháng 4 lại lạnh giá, băng tuyết xuất hiện trên đỉnh Kỳ Quan San. Tuy nhiên, tất cả mệt mỏi đã tan biến với chúng tôi, những người được trực tiếp tham gia sự kiện này.

Hoàng hôn ở Kỳ Quan San
Hoa đỗ quyên rạng rỡ ở Kỳ Quan San
Bình minh núi Muối tại điểm dừng chân 2.100m
Bữa trưa vội vàng của cán bộ mặt trận xã trong lán Dê để lấy sức mang cơm cho đoàn thay cột trụ ghi tên, chỉ có cơm trắng với nước sôi và muối
Lán chăn dê của cặp vợ chồng người dân tộc Mông tại độ cao 2.800m. Đây là một điểm dừng chân rất đẹp với rừng cây khô phủ đầy băng tuyết
Đoàn cán bộ phụ trách công tác thay cột trụ ghi tên xuất phát từ điểm nghỉ 2.100 m
Đoàn cán bộ huyện Bát Xát làm công tác thay cột trụ ghi tên ngọn núi
Niềm vui bên cạnh cột trụ mới ghi tên Kỳ Quan San
Những bông hoa rừng trên hành trình tới Kỳ Quan San

VI NGỌC HÀ

Nguồn: https://tuoitre.vn/tra-lai-ten-cho-mot-ngon-nui-1437824.htm

Việt Nam có công viên địa chất toàn cầu thứ hai ở Cao Bằng

UNESCO vừa thông qua nghị quyết công nhận công viên địa chất Non nước Cao Bằng là công viên địa chất toàn cầu.

Nghị quyết được thông qua lúc 18h (giờ địa phương) ngày 12/4 tại kỳ họp lần thứ 204 được tổ chức tại Paris. Theo đó, công viên địa chất Non nước Cao Bằng được công nhận theo các tiêu chí: quy mô và khung cảnh, sự quản lý và tham gia của địa phương, phát triển kinh tế, giáo dục, bảo vệ và bảo tồn. Ba mục tiêu chính của công viên địa chất toàn cầu là bảo tồn, giáo dục và thúc đẩy kinh tế địa phương thông qua du lịch địa chất.

Cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 300 km, Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng nằm ở vùng đông bắc Việt Nam, với diện tích hơn 3.000 km vuông. Nằm trong công viên là 6 huyện Hà Quảng, Trà Lĩnh, Quảng Uyên, Trùng Khánh, Hạ Lang, Phục Hòa và một phần diện tích các huyện Hòa An, Nguyên Bình và Thạch An.

Thác Bản Giốc ở Cao Bằng được mệnh danh là thác nước đẹp nhất Việt Nam, lớn nhất Đông Nam Á. Ảnh: Bùi Tuấn Hùng HPP.

Hiện đây là nơi sinh sống của của hơn 250.000 người thuộc 9 dân tộc ít người. Theo thống kê, toàn bộ địa bàn có khoảng 215 di tích văn hóa, lịch sử được xếp hạng, trong đó có 3 di tích quốc gia đặc biệt.

Đặt chân đến Cao Bằng, du khách không thể bỏ qua các điểm dừng chân nổi tiếng như thác Bản Giốc, hồ Thang Hen, động Ngườm Ngao, hang Pác Bó… Ngoài các di tích lịch sử, văn hoá, ẩm thực đặc trưng của tỉnh miền núi cũng là trải nghiệm khó quên trong hành trình của bạn.

Trước đó, cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang được UNESCO công nhận là công viên địa chất toàn cầu vào tháng 10/2010. Sự kiện này nâng số lượng công viên địa chất toàn cầu ở Đông Nam Á lên 5: Langkawi – Malaysia (2007), Đồng Văn – Việt Nam (2010), Batur – Indonesia (2012), Gunung Sewa – Indonesia (2015) và mới nhất là Cao Bằng – Việt Nam.

Trước kỳ họp xét công nhận này, trên thế giới có tổng cộng 127 công viên địa chất toàn cầu nằm ở 35 quốc gia được UNESCO công nhận. Đây là danh hiệu dành cho một khu vực tự nhiên có ranh giới địa lý – hành chính rõ ràng, chứa một tập hợp di sản địa chất mang tầm cỡ quốc tế được chứng minh có giá trị khoa học, giáo dục và thẩm mỹ. Bên cạnh đó là các giá trị khác về đa dạng sinh học, khảo cổ, lịch sử, văn hóa xã hội…

Nguồn: https://dulich.vnexpress.net/tin-tuc/viet-nam/cao-bang/viet-nam-co-cong-vien-dia-chat-toan-cau-thu-hai-o-cao-bang-3736016.html?ctr=related_news_click

Đập thủy điện Trung Quốc tiếp tục uy hiếp sông Mekong

TTO – Nếu Trung Quốc xây thêm đập thủy điện Sambor ở Campuchia, tác động môi trường và xã hội của nó sẽ vô cùng lớn đối với người dân Campuchia và Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.

Ngư dân đánh cá trên sông Mekong thuộc địa phận tỉnh Kandal – Ảnh: AFP

Giống với nhiều người sống gần sông Mekong và các phụ lưu của nó ở Campuchia, người nông dân 63 tuổi Srey Ly Bik xem dòng nước này là miếng cơm manh áo. Bị tách khỏi gia đình trong thời kỳ thống trị đẫm máu của Khmer Đỏ những năm cuối thập niên 1970, Srey Ly Bik phiêu bạt từ nơi này đến nơi khác với một nhóm thầy thuốc.

Năm 1979, ông tìm lại được người cha thất lạc trước đó ở làng Kbal Romeas bên sông Srepok – một nhánh của sông Mekong. Srey Ly Bik cưới một cô gái trong làng và có với nhau 6 mặt con. Nhờ vào dòng phù màu mỡ bồi đắp cho vùng đất này, cuộc sống của họ trôi qua bình yên với cây lúa, hoa màu…

Nhưng đến tháng 8-2015, gia đình Srey Ly Bik buộc phải dời đi sau khi chính quyền thông báo ngôi làng của họ nằm trong phạm vi 75 km2 ảnh hưởng xả lũ của con đập thủy điện lớn nhất Campuchia – đập Hạ Sesan 2.

Không còn lựa chọn, Srey Ly Bik phải bán hết tài sản gồm 30 con trâu và một chiếc máy cày, vì ông đã quá lớn tuổi để có thể cày cuốc trên vùng đất tái định cư khô cằn và đầy đá sỏi.

“Tôi trở về chỗ cũ cách đây vài ngày để kiểm tra mực nước, ngôi nhà của tôi đã bị ngập hoàn toàn đến mức không còn nhận ra nó nằm chỗ nào” – người đàn ông có số phận long đong tâm sự.

Hoàng hôn trên sông Mekong ở Campuchia. Các học sinh bắt đò để về nhà – Ảnh: SCMP

Dấu ấn Trung Quốc

Đập thủy điện Hạ Sesan 2 ở Campuchia là dự án trị giá 816 triệu USD, có công suất 400 megawatt khi hoàn thành. Đây là một trong những biểu tượng cho sức ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở Đông Nam Á.

Dưới sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Chủ tịch Tập Cận Bình, Bắc Kinh đang ráo riết “lột xác” hệ thống vận tải và giao thương xuyên suốt Âu – Á và Đông Nam Á thông qua các dự án đầu tư hạ tầng khổng lồ.

“Trung Quốc tin rằng đường sá cần phải được xây trước khi đẻ ra tiền. Đây là cách phát triển họ muốn giới thiệu với cả thế giới thông qua Vành đai, Con đường. Một khi đã thành công ở Đông Nam Á, mô hình này sẽ được nhân rộng ở các nơi khác, ví dụ châu Phi và Nam Mỹ” – giáo sư Hu Zhiyong thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Thượng Hải giải thích.

Ngày 31-3, tại Hà Nội, 6 quốc gia thuộc khu vực Mekong đã thông qua một kế hoạch đầu tư tham vọng gồm 227 dự án trị giá 66 tỉ USD trong 5 năm tới.

Bà Stephanie Jensen-Cormier, giám đốc Chương trình Trung Quốc thuộc Tổ chức Sông ngòi quốc tế (California, Mỹ), thống kê các công ty thủy điện Trung Quốc đang xây dựng 41 đập ở Đông Nam Á. “Con số đó là rất nhiều, do đó tác động môi trường và xã hội vô cùng lớn” – bà nhận định.

Đối với các nước ASEAN nghèo như Campuchia, những dự án của Trung Quốc vô cùng hấp dẫn. Các quan chức Phnom Penh tự hào rằng tiềm năng thủy điện của sông Mekong có thể là thỏi nam châm hút đầu tư và giúp người dân Campuchia thoát nghèo.

“Khó khăn của một đất nước đang phát triển hậu khủng hoảng là chúng tôi phải chật vật cạnh tranh nếu không có được hạ tầng thiết yếu. Hạ tầng rất quan trọng, đặc biệt khi giá điện của anh cao hơn láng giềng, còn thị trường lại nhỏ hơn hơn Việt Nam, Thái Lan, Myanmar… Chúng tôi cần giảm chi phí vận hành doanh nghiệp và điện có lẽ là yếu tố quyết định” – luật sư Sok Siphana, cố vấn cho chính phủ Campuchia, giải thích.

Thủ tướng Campuchia Hun Sen (phải, hàng đầu) và đại sứ Trung Quốc tại Campuchia Xiong Bo (trái) tham dự lễ động thổ cây cầu hữu nghị Campuchia – Trung Quốc thứ 8 trên sông Mekong – Ảnh: AFP

Trôi theo dòng nước

Nhưng không phải người dân Campuchia nào cũng chia sẻ sự lạc quan đó. Đối với dân làng Srekor thuộc tỉnh miền bắc Stung Treng, đập Hạ Sesan 2 đã nhấn chìm đất đai, cuối trôi tài sản, truyền thống và văn hóa của họ theo dòng nước.

Anh Futh Kheun, 39 tuổi, cùng 66 hộ gia đình khác trong làng đã từ chối tái định cư khi người ta khởi công xây đập. Họ dời lên một khu đất cao hơn, và từ vị trí đó có thể nhìn thấy dòng nước dâng lên, nhấn chìm cả ngôi làng.

Anh Kheun nói anh xem dự án đập là một thỏa thuận riêng giữa chính quyền hai nước Campuchia và Trung Quốc, trong đó sự cân nhắc dành cho người dân địa phương không đáng là bao.

“Ở các quốc gia khác vốn không có sông ngòi và nguồn nước, họ vẫn có điện. Còn chúng tôi có tất cả, chúng tôi có than, có sông, có nước… Tại sao người ta lại ưu tiên xây đập thủy điện? Công trình này đã và đang khiến dân địa phương khốn khổ” – anh Kheun than thở.

Theo báo SCMP của Hong Kong, Trung Quốc là nhà tài trợ – đầu tư nước ngoài lớn nhất của Campuchia, tuy nhiên tình cảm người Campuchia dành cho Trung Quốc có thể không mấy tích cực.

Dân thành thị kêu ca việc khách du lịch Trung Quốc tràn ngập danh lam thắng cảnh, chất lượng hàng Tàu tồi; dân nông thôn thì lo các nhà đầu tư Trung Quốc lấy đi hết mọi tài nguyên tự nhiên – sinh kế của họ…

Ông Leang Bunleap, giám đốc Tổ chức Mạng lưới Bảo vệ sông ngòi 3S, cho biết tại tỉnh Stung Treng, nơi có con đập Hạ Sesan 2, các nhà đầu tư Trung Quốc hay phớt lờ các mối quan tâm của người dân, nhưng lại luôn o bế để có mối quan hệ tốt với chính quyền.

“Nhà đầu tư Trung Quốc khuyến khích chính quyền tiếp tục cấp phép dự án cho họ với lý do tăng thu nhập, công ăn việc làm cho dân, phát triển kinh tế… nhưng lợi ích đó không dành cho tất cả, nhiều người giờ đây phải rời nhà cửa, còn môi trường thì bị hủy hoại” – ông Leang Bunleap kể.

Đã có nhiều bài học đau thương liên quan đến “đầu tư Trung Quốc” ở Đông Nam Á. Cách đây 7 năm, Chính phủ Myanmar phải cho dừng dự án đập Myitsone trị giá 3,6 tỉ USD trên thượng nguồn sông Irrawaddy dưới áp lực phản đối dữ dội từ công chúng.

Cũng tại Campuchia, năm 2015, Thủ tướng Hun Sen phải ra lệnh hoãn dự án thủy điện Chhay Areng ở tỉnh tây nam Koh Kong do Trung Quốc chống lưng đến năm 2018 để xoa dịu sự tức giận trong dân…

Làng Srekor chìm trong biển nước vì đập Hạ Sesan 2 – ảnh: International Rivers

Hiểm nguy mới

Chuyên gia về Trung Quốc Ren Peng thuộc Tổ chức Viện Môi trường toàn cầu nhận xét trong quá trình mở rộng đầu tư của Bắc trên khắp thế giới, làn sóng phản đối của dân địa phương, đặc biệt ở Đông Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ, ngày càng trở nên phổ biến.

Khác với Nhật Bản và phương Tây, các nước luôn quan tâm đến sinh kế của dân địa phương, nhà đầu tư Trung Quốc thường chỉ ưu tiên quan hệ với chính quyền sở tại. “Tại Đông Nam Á, nhà đầu tư càng gần gũi với chính quyền bao nhiêu, người dân càng nghi ngờ bấy nhiêu” – ông Ren nhận xét.

Cách đập Hạ Sesan 2 khoảng 140km về phía nam, cuộc sống của người dân cù lao Kaoh Real trên dòng Mekong – đoạn qua địa phận tỉnh Kratie – đã bị xáo trộn từ khi người Trung Quốc xuất hiện năm 2007.

“Tôi nghe nói người ta muốn xây một đập thủy điện ở đây, nhưng chưa có gì cụ thể. Tôi không biết người khác ra sao nhưng tôi không muốn bồi thường gì cả, vì tôi có mọi thứ ở đây. Nếu phải di dời, tôi sẽ mất tất cả” – người nông dân Loeurn Sitha tỏ ra lo lắng.

Với rất ít thông tin chính thức, mọi bàn tán về dự án đập và sự liên quan của Trung Quốc khá nhạy cảm. Một quan chức giấu tên tiết lộ với báo SCMP rằng bất cứ quyết định nào bật đèn xanh cho dự án này đều có hệ quả nghiêm trọng, vì đây sẽ là một đập nước nằm trên dòng chính sông Mekong gần với bờ biển nhất, và lớn nhất Campuchia.

Vị trí dự án Hạ Sesan 2 và Sambor trên bản đồ – đồ họa: SCMP

Dân làng Sambor trên cù lao Kaoh Real cho biết họ đã được khảo sát ý kiến về dự án thủy điện này từ hồi đầu tháng 1-2018.

Năm 2006, Tập đoàn China Southern Power Grid ký bản ghi nhớ với Chính phủ Campuchia về việc tiến hành một khảo sát mới về đập Sambor. Dự án này được đề xuất lần đầu tiên hồi thập niên 1950 nhưng tập đoàn Trung Quốc rút lui năm 2011 sau khi tiến hành khảo sát địa chất với lý do “chúng tôi là một công ty có trách nhiệm”.

Không hiểu tại sao bây giờ đập Sambor bỗng nhiên được cân nhắc lại. Nếu trở thành hiện thực, đây sẽ là mối nguy hiểm tiềm tàng vô cùng lớn đối với hàng chục triệu người dân ở hạ lưu sông Mekong, trong đó có ĐBSCL.

PHÚC LONG

Nguồn: https://tuoitre.vn/dap-thuy-dien-trung-quoc-tiep-tuc-uy-hiep-song-mekong-2018040113203744.htm

Hàng trăm thuỷ điện thượng nguồn Mekong đe dọa Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam

Thượng nguồn sông Mekong dự kiến có 467 thủy điện trong đó khoảng 1/4 đang trong quá trình xây dựng hoặc dự kiến xây dựng, gia tăng nguy cơ gây sạt lở và xói mòn ở hạ lưu.

Sông Cửu Long, bên lở bên bồi là quy luật bình thường của tự nhiên, tạo cân bằng tương đối cho hai bên bờ. Thế nhưng từ năm 2010 trở lại đây, sạt lở diễn ra nhanh hơn bồi tụ và vô cùng phức tạp, tác động không hề nhỏ đến phát triển kinh tế – xã hội của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vùng đất phía Nam Việt Nam.

Việc khai thác tài nguyên nước trên thượng nguồn châu thổ, đặc biệt là xây dựng đập thủy điện đã làm thay đổi dòng chảy, giảm lượng phù sa, suy giảm nguồn lợi thủy sản, xâm nhập mặn sâu vào nội vùng. Nằm ở khu vực hạ lưu sông Mekong, là nơi hứng chịu những hệ lụy gây ra bởi hoạt động của các đập thủy điện phía thượng nguồn.

Dự kiến năm 2030, cả vùng hạ lưu ĐBSCL sẽ bị bao phủ bởi khoảng 468 đập thủy điện lớn nhỏ. Ảnh: Zing

Những năm gần đây, thủy điện trên dòng chính sông Mekong đua nhau mọc lên. Trung Quốc, Lào và Campuchia đã quy hoạch hơn 20 đập thủy điện, trong đó Trung Quốc đã xây được 8 đập ở thượng nguồn. Lào và Campuchia có kế hoạch xây 11 đập ở hạ nguồn. Gần đây nhất, Lào tuyên bố xây dựng đập Pak Beng – đập thủy điện lớn thứ ba, sau hai đập Xayaburi và Don Sahong, bất chấp sự phản đối từ phía các nước thuộc tiểu vùng sông Mekong.

Trong một báo cáo của Ủy ban Sông Mekong, nếu cả 3 công trình thủy điện của Lào: Xayaburi, Don Sahong, Pak Beng đi vào hoạt động, thì tổng lượng dòng chảy sẽ giảm 6,2%/tháng, xâm nhập trên sông xâm nhập mặn trên sông Tiền, sông Hậu lấn sâu vào từ 2,8 – 3,8 km. Và với viễn cảnh không xa, khi cả chuỗi 11 đập thủy điện hoạt động thì tổng lượng dòng chảy sẽ giảm hơn 27%/tháng, xâm nhập mặn sẽ vào sâu trên sông Tiền, sông Hậu khoảng từ 10 – 18 km.

Ảnh: Zing

Theo ước tính của CGIRA, Nhóm tư vấn nghiên cứu nông nghiệp quốc tế, đến năm 2030, cả vùng hạ lưu ĐBSCL sẽ bị bao phủ bởi khoảng 470 đập thủy điện lớn nhỏ. Số lượng hồ chứa được quy hoạch trên thượng lưu sông Mekong sẽ đạt tổng dung tích 101,9 tỷ m3.

Việc xây dựng và lên kế hoạch xây dựng hàng chục con đập trên dòng Mekong mang lại một số lợi ích cho quốc gia sở hữu nhưng lại gây ra vô vàn hệ lụy cho khoảng 60 triệu người sống phía dưới hạ lưu.

Điều khiến các chuyên gia lo ngại lượng cát thô nằm trong phù sa sẽ không còn về đồng bằng sông Cửu Long nữa.

Sinh kế người dân ĐBSCL bị đe dọa

Sông Mekong bắt nguồn từ tỉnh Thanh Hải của Trung Quốc, chảy qua Tây Tạng và Vân Nam trước khi đi vào Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và đổ ra biển tại Việt Nam. Theo tính toán, tổng lượng dòng chảy các sông suối vào lãnh thổ Việt Nam khoảng 830 – 850 tỉ m3/năm, trong đó sông Mekong đóng góp là 475 tỉ m3, tương đương với 53 – 57% tổng lượng dòng chảy toàn lãnh thổ.

Con sông này có vị trí quan trọng không chỉ đối với ĐBSCL mà đối với phát triển nhiều vùng khác như Tây Nguyên và những vùng lãnh thổ Việt Nam nằm trong lưu vực.

Tuy nhiên thời gian trở lại đây, nguồn nước suy giảm trên sông Mekong, tình trạng xâm nhập mặn tăng nhanh và nguy cơ nước biển dâng ảnh hưởng đến kế sinh nhai của bà con vùng ĐBSCL.

Sự mất mát lương thực do tác động của chuỗi các đập thủy điện sẽ rất cao và tăng dần theo thời gian. Khả năng “tan rã” quá trình kiến tạo đồng bằng khiến vùng châu thổ có thể không còn là vựa lúa của Việt Nam, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực quốc gia.

Trong điều kiện chịu tác động của biến đổi khí hậu, thủy điện trên Mekong còn mở đường cho xâm nhập mặn lấn sâu vào ĐBSCL trong mùa khô, nông dân sẽ phải vất vả hơn.

Ngoài ra, phù sa bị giữ lại phía thượng nguồn sẽ dẫn đến suy giảm nguồn cung cấp dinh dưỡng quan trọng cho hoạt động sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL.

Hạn mặn đe dọa vùng ĐBSCL. Ảnh: Ngọc Trinh

Tính toán sơ bộ của các cơ quan chức năng Việt Nam, tác động tích lũy của dự án thủy điện trên dòng chính cùng với các bậc thang thủy điện dòng chính sông Mekong có thể làm giảm từ 6 – 10% nguồn chất dinh dưỡng (đạm và lân) cho ĐBSCL. Theo đó, năng suất cây trồng được dự báo sẽ giảm từ 0,6 – 1 tấn/ha.

“Các dự án phát triển thủy điện làm ngưỡng đói nghèo gia tăng,” Tiến sĩ Naruepon Sukumasvin, Ban Thư ký Ủy hội sông Mê Kông Quốc tế cảnh báo. “Sản lượng đánh bắt cá ở hành lang sông Mê Kông sẽ giảm khoảng 1,57 tỉ USD”.

“Lượng cá trên dòng Mê Kông giảm, trọng lượng cá cũng giảm và ít cá to. Khoảng 60% thành phần loài di cư bị giảm sút. Theo đó xuất khẩu cá da trơn có giá trị hàng tỉ đô la của Việt Nam bị đe dọa, do cá da trơn phụ thuộc nguồn thức ăn là cá trắng di cư”, Tiến sĩ Naruepon Sukumasvin thông tin thêm.

Cuộc sống của gần 20 triệu cư dân ĐBSCL sống nương nhờ nông nghiệp, nương nhờ đánh bắt cá đang bị đe dọa bởi những đập thủy điện được xây dựng ngày một nhiều phía thượng nguồn.

Author: Hà Phương/Theo Zing

Nguồn: http://news.vinacircle.com/hang-tram-thuy-dien-thuong-nguon-mekong-de-doa-dong-bang-song-cuu-long-cua-viet-nam-post16015.html

 

Ưu thế dầu đá phiến của Mỹ

Nguyễn Anh Tuấn

Kỹ thuật khai thác hiệu quả dầu khí từ đá phiến cho phép Mỹ tính đến việc bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu loại tài nguyên thiết yếu này.

Phương pháp fracking và khoan xiên ngang

Giá dầu thô trên thế giới đã giảm mạnh trong thời gian vừa qua. Nếu trong năm 2008 giá dầu đạt đến mức 160 USD/thùng và duy trì ở mức dao động trong khoảng từ 100 – 120 USD/thùng cho đến những năm 2013 – 2014, thì giá dầu đã sụt giảm một cách không ngờ và chỉ còn dưới 60 USD/thùng vào cuối năm 2014. Chiều hướng này có thể được duy trì trong thời gian sắp tới hay không vẫn là một câu hỏi, nhưng bỏ ngoài các yếu tố thương mại và chính trị trên thế giới thì kỹ thuật khai thác hiệu quả dầu khí từ đá phiến của Mỹ là một yếu tố không kém phần quan trọng trong việc hạ giá thành của loại nhiên liệu cốt yếu này.

Nguồn gốc dầu khí đá phiến

Trong các kiểu khai thác truyền thống, dầu khí được hình thành trong đá phiến (shale), đây là nhóm đá tạo thành trong ao hồ, đầm lầy, nền biển cạn… chứa nhiều vật liệu hữu cơ như rong tảo, mảnh vụn thực vật. Trong những điều kiện bị vùi lấp nhanh chóng và môi trường yếm khí sâu bên dưới, chúng sẽ chuyển hóa dần thành dầu và khí. Sau khi hình thành trong nhóm đá phiến, hay còn gọi là đá nguồn, với một tỷ trọng thấp hơn tỷ trọng các nhóm đá chung quanh, các phân tử dầu khí có khuynh hướng thoát ra khỏi đá nguồn và di chuyển lên trên về phía mặt ngoài vỏ đất qua các khe hở li ti của các nhóm đá có đặc tính thẩm thấu phía bên trên (đá cát, đá vôi…) hay còn gọi là đá chứa. Sự di chuyển lên trên của dầu khí sẽ bị chặn lại khi chúng gặp một nhóm đá không thẩm thấu (đá phiến, đá muối…) và dần dà tập trung nhiều hơn tại nơi đây, tạo thành các túi dầu khí với những cấu trúc khác nhau. Đây chính là nơi các mũi khoan nhắm đến để thu hoạch nguồn “vàng đen” từ thiên nhiên.

Khác với các kiểu truyền thống, khai thác dầu khí trong đá phiến là phương cách khai thác trực tiếp từ đá nguồn chứ không phải từ trong các vỉa đá chứa túi dầu. Thực ra kỹ nghệ khai thác dầu từ đá phiến từng được thực hiện từ thập niên 1970, lúc đó đá phiến chứa dầu khí nằm cạn hoặc lộ trên mặt đất, được cào bới và di chuyển vào các bồn chứa. Tại đây chúng được nung nóng và trộn lẫn với các luồng hơi nước nóng và nén ép để trích xuất dầu khí. Kỹ thuật này không mang lại hiệu quả kinh tế cao và vấn đề trọng yếu là thiếu kho bãi chứa đá phiến trong cả hai phần thu thập và thải bỏ, cùng các vấn đề an toàn môi sinh.

Ứng dụng công nghệ

Mọi việc chỉ trở nên tốt đẹp hơn vào giữa thập niên 2000 khi các ứng dụng kỹ thuật mới được phát triển. Sự khai thác hiệu quả dầu khí từ đá phiến được hỗ trợ bằng các phương pháp kỹ thuật khác nhau, nổi bật là kỹ thuật khoan xiên ngang (horizontal directional drilling) và làm rạn nứt đá bằng thủy lực (hydraulic fracking, còn gọi là fracking). Một thí dụ dễ hiểu về khoan xiên ngang là khi khai thác dầu khí, nhất là ở ngoài biển, người ta không cần phải di chuyển giàn khoan đến các vị trí khác nhau của mỏ dầu khí để khoan thẳng đứng từ trên xuống dưới mà chỉ cần cố định giàn khoan và từ đó khoan xiên ngang đến các vị trí cần thiết bên dưới.

Kỹ thuật fracking được thực hiện bằng cách dùng nước nóng dưới áp suất cực lớn bắn vào vách đá chung quanh để làm phần vách rạn nứt và các hạt dầu khí trong đó sẽ di chuyển ra ngoài một cách dễ dàng hơn để vào các ống dẫn. Vào những năm cuối thập niên 2000, những kỹ thuật ấy được áp dụng trực tiếp trên phần đá nguồn (đá phiến) sau khi một giếng khoan xiên ngang được tạo ra ngay bên trong các lớp đá này.

Cho đến nay đá phiến chứa dầu khí đã được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng nhiều nhất vẫn là ở Mỹ. Vùng đá phiến chứa dầu khí Green River Formation nằm giữa các tiểu bang Colorado, Wyoming và Utah có trữ lượng khoảng 1.200 – 1.800 tỉ thùng. Không hẳn chúng sẽ được khai thác hết nhưng với ước tính trữ lượng có thể khai thác được là 800 tỉ thùng, thì con số này cũng đã gấp 3 lần trữ lượng dầu khí của Ả Rập Xê Út.

Với con số tiêu thụ khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày, nếu nguồn dầu từ đá phiến có thể đóng góp 1/4 nhu cầu cần thiết bên cạnh các nguồn dầu khác trên nước Mỹ, dầu từ đá phiến Green River Formation sẽ được cung cấp liên tục khoảng 400 năm nữa. Mỹ đã đưa ra lệnh cấm xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt từ 1975 để bảo vệ nguồn tài nguyên và bảo đảm an toàn cho nhu cầu trong nước nhưng trong những ngày vừa qua họ đang xem xét lại việc đồng ý cho các công ty dầu của Mỹ xuất khẩu dầu sang các nước khác.

(Tài liệu tham khảo: Oil shale extraction methods, AMSO American Shale Oil Comapy, 2010; Oil shale and Tar sand programmatic IES, 2012; North America tight light oil, Canada gas resource, 2011)

Nguồn: https://thanhnien.vn/the-gioi/uu-the-dau-da-phien-cua-my-523828.html

Kiểm kê, phân loại và đánh giá sơ bộ geosite đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Nguyễn Hạnh Nhi, Hà Quang Hải

Bài viết này được trích (có sửa chữa và bổ sung) từ luận văn cao học với tiêu đề “Phát triển chương trình địa du lịch tại đảo Lý Sơn”, thuộc chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường. Báo cáo luận văn lưu trữ tại thư viện trường Đại học KHTN, Đại học Quốc gia TP.HCM.

1.Giới thiệu

Geosite là tiêu chí đầu tiên và cốt lõi để một khu vực có thể trở thành một Công viên địa chất. Giá trị khoa học (đặc biệt là tính quí hiếm) của geostie sẽ là cơ sở đề xuất khu vực đó đáp ứng Công viên địa chất qui mô khu vực, quốc gia hay toàn cầu.

Trong mấy năm gần đây, đảo Lý Sơn gồm cù lao Ré (đảo Lớn) và cù lao Bờ Bãi (đảo Bé) đã thu hút một lượng lớn du khách đến thăm quan cảnh quan và cấu trúc núi lửa giữa biển khơi. Những điểm đến yêu thích của du khách chủ yếu là cù lao Ré gồm: Chùa Hang, đỉnh Thới Lới, Hang Câu, Cổng Tò Vò, Chùa Đục. Trên cù lao Bờ Bãi, du khách tập trung thăm quan, giải trí tại Bãi Tiên.

Có thể nói hoạt động du lịch tại Lý Sơn hiện nay mang tính đại chúng, du khách chưa được giới thiệu sự hấp dẫn địa chất, địa mạo của địa hình núi lửa; những điểm có giá trị nổi bật về khoa học Trái đất rất hữu ích cho nghiên cứu, học tập cũng như giải trí chưa được sử dụng. Nói cách khác, loại hình du lịch tại đảo Lý Sơn còn đơn điệu, thiếu tính chuyên sâu để có thể thu hút các đối tượng du khách khác nhau.

Trong khi chưa có công trình nghiên cứu về địa chất, địa mạo một cách hệ thống, chi tiết theo một tỉ thích hợp để làm rõ cấu trúc địa chất cũng như làm nổi bật giá trị geosite đảo Lý Sơn phục vụ cho việc phát triển Công viên địa chất; chúng tôi tiến hành kiểm kê, phân loại và đánh giá sơ bộ giá trị geosite (giá trị khoa học và giá trị bổ sung) làm cơ sở bước đầu cho việc qui hoạch, mở rộng hoạt động du lịch cũng như định hướng cho công tác bảo tồn di sản tự nhiên.

2. Kiểm kê, phân loại geosite

Kết quả khảo sát, phân tích đã xác định đảo Lý Sơn có 27 geosite, trong đó cù lao Ré có 18 geosite và cù lao Bờ Bãi có 9 geosite. Các geosite được phân loại thành ba kiểu: Địa mạo – Địa tầng, Thủy văn và Cảnh quan địa mạo. Kiểu Địa mạo- Địa tầng gồm các geosite: đỉnh và miệng núi lửa, bãi biển, hang biển, vách biển, các khối đá, cầu thiên nhiên là tàn dư của quá trình xâm thực bóc mòn. Kiểu Thủy văn là các giếng nước phân bố tại vị thí địa hình thuận lợi, có lưu lượng khai thác lớn có giá trị lịch sử và kinh tế. Kiểu Cảnh quan địa mạo là các geosite điểm nhìn, nơi có địa thế thích hợp cho việc quan sát địa hình và chiêm ngưỡng cảnh quan. Các kiểu geosite được thể hiện trên hình 1 và 2.

Hình 1: Các geosite trên Cù lao Ré

Hình 2: Các geosite trên Cù lao Bờ Bãi

3.Giá trị khoa học và giá trị bổ sung của geosite

Việc đánh giá các giá trị khoa học và giá trị bổ sung geosite dựa vào các tiêu chí được Emmanuel Reynard đề xuất (Reynard 2008). Việc đánh giá sơ bộ các giá trị này dựa vào kết quả khảo sát thực địa và tham khảo ý kiến một số chuyên gia đã từng điều tra địa chất, địa mạo tại đảo Lý Sơn. Các geosite có sự hiện diện tiêu chí liên quan được cho điểm 1, nếu không có được cho điểm 0, các tiêu chí chưa đánh giá hoặc chưa rõ được đặt dấu ?. Điểm đánh giá giá trị khoa học và bổ sung geosite tại cù lao Ré và cù lao Bờ bãi được trình bày trong Bảng 1; 2; 3 và 4. Tóm tắt các giá trị khoa học và bổ sung geosite được trình bài trong bảng 5 và 6.

Bảng 1: Điểm đánh giá giá trị khoa học geosite Cù lao Ré
Bảng 2: Điểm đánh giá giá trị khoa học geosite Cù lao Bờ Bãi
Bảng 3: Điểm đánh giá giá trị bổ sung của geosite Cù lao Ré
Bảng 4: Điểm đánh giá giá trị bổ sung của geosite Cù lao Bờ Bãi
Bảng 5: Tóm tắt giá trị khoa học và bổ sung các geosite Cù lao Ré
Bảng 6: Tóm tắt giá trị khoa học và bổ sung các geosite Cù lao Bờ Bãi

4.Các geosite tiêu biểu

Dưới đây trình bày những geosite có giá trị khoa học hấp dẫn về mặt địa chất, địa mạo và những giá trị bổ sung nổi trội (có điểm giá trị cao).

4.1 Hang Câu – Chùa Hang & Thới Lới

Giá tri khoa học: Hai nón núi lửa cùng họng phun, nón Thới Lới nhỏ hơn nằm chồng trên nón Hang Câu-Chùa Hang (kiểu núi lửa lồng nhau tạo thành hai tầng). Đỉnh nón Thới Thới cao khoảng 170 m (điển cao nhất tại đảo Lý Sơn). Dựa vào đặc điểm hình thái và cấu trúc, có thể xác định geosite này thuộc núi lửa phun nổ kiểu strobolian.

Geosite này chứa các geosite dạng điểm như nấm đá, tháp đá bóc mòn và các điểm nhìn. Trong các vật liệu vụn trên sườn và trũng núi lửa Hang Câu-Chùa Hang, ngoài các khối đá, bom núi lửa còn gặp nhiều các khối, mảnh san hô; vỏ sò và cuội thạch anh.

Giá trị thẩm mỹ: Là địa hình cao nhất Cù lao Ré, nên tại đây có thể nhìn thấy được cảnh quan theo các hướng khác nhau. Gờ miệng hai núi lửa cũng là những điểm nhìn ấn tượng (viewpoint) không chỉ quan sát các dạng địa hình trong phạm vi núi lửa mà còn các cảnh quan đồng bằng thấp và địa hình biển, bờ biển bao quanh.

4.2 Vách Hang Câu – Chùa Hang

Giá trị khoa học: Vách biển hoành tráng (cliff) cao 20 – 40 m, dài 1250 m để lộ cấu trúc nón xỉ ấn tượng (geosite lộ cấu trúc núi lửa duy nhất của Việt Nam). Dọc theo geosite này quan sát được cấu trúc trầm tích phân lớp, phân dải chứa các mảnh đá, khối đá bazan kích thước từ 1 – 2 cm đến 1,0 m. Có những điểm lộ địa chất quí, làm cơ sở định tuổi hoạt động núi lửa như xương san hô nằm rải rác trong vụn núi lửa trên vách biển, nằm trong các khối đá rơi. Tại chân vách, trầm tích vụn núi lửa phủ bất chỉnh hợp trên đá rạn san hô.

Các dạng địa hình dọc chân vách Hang Câu – Chùa Hang là các hang biển; trong đó lớn nhất là Hang Câu và hang Chùa Hang – hai địa danh du lịch hấp dẫn hiện nay tại cù lao Ré. Ngoài ra có khá nhiều các khối đá rơi, các hố lõm tròn trên bãi biển do sóng bóc các khối đá bazan khỏi nền đáy ?

Giá trị văn hóa: Chùa Hang nằm trong hang geosite kiểu hang biển – hang lớn thứ hai ở cù lao Ré. Chùa Hang đã được Bộ Văn Hóa – Thể thao và Du lịch xếp hạng thắng cảnh quốc gia theo quyết định số 921 ngày 20 tháng 7 năm 1994. Các sự kiện văn hóa lớn được tổ chức tại đây vào các ngày Tết Nguyên Đán, Lễ Vu Lan, Phật Đản, ngày giỗ các vị tiền hiền. Hàng năm Chùa Hang thu hút một lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước tới hành lễ, niệm phật, chiêm bái.

4.3 Cổng Tò Vò Lý Sơn

Cổng Tò Vò Lý Sơn là dải đá dài 41,5 m, cao 3,5 m so với bề mặt mài mòn biển. Mặt cầu rộng nhất là 8,1 m, hẹp nhất là 1,6m.

Giá trị khoa học: Cổng Tò Vò (cầu thiên nhiên), là dạng địa hình do quá trình xói mòn của biển vào đá bazan phân lớp ngang.

Bazan cấu tạo Cổng Tò Vò phủ trên cát kết san hô (calcarenite). Đá calcarenite hình thành bãi biển mài mòn lộ dọc bờ biển về phía tây với chiều dài hơn 1 km. So sánh với tài liệu của A.M. Karoky, đá calcarenite có tuổi tuyệt đối trong khoảng 1077 ± 98 – 2472 ± 104 năm.

Giá trị thẩm mỹ và kinh tế: Cổng Tò Vò có hình dạng khá đặc biệt, dải đá màu đen nổi bật trên bãi biển cát, đá san hô màu trắng và nước biển màu xanh tạo nên một cảnh quan biển ấn tượng trước núi lửa Giếng Tiền. Cổng Tò Vò là một trong những điểm nhấn cảnh quan biển tại đảo Lý Sơn, thu hút một số lượng đông đảo du khác đến thăm quan, chụp ảnh, nhất là vào thời khắc bình minh và hoàng hôn.

4.4 Bãi Tiên

Giá trị khoa học: Bãi Tiên là kiểu bãi biển dạng túi nằm giữa hai mũi đá bazan. Trầm tích trong bãi là cát san hô, nguồn vật liệu di chuyển từ ngoài khơi vào. Bãi Tiên và các bãi biển dạng túi khác phân bố ở bờ bắc, tây và đông là dạng địa hình bờ biển xâm thực đặc trưng của cù lao Bờ Bãi.

Vách biển xuống bãi Tiên có sự hiện diện các hang biển và Tafoni – một dạng vi địa hình trên vách đá có nguồn gốc phong hóa muối.

Giá trị thẩm mỹ và sinh thái: Bãi Tiên là điểm nhấn cảnh quan biển của cù lao Bờ Bãi, đây thường là điểm thăm quan và tắm biển của du khách. Tại đây du khách được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của bãi biển với sự phối hợp hài hòa các sắc màu tự nhiên như bãi cát trắng chen giữa bờ đá đen trên nền biển màu ngọc bích. Du khách còn được ngắm san hô trên các thuyền thúng bồng bềnh trên mặt biển – một loại hình du lịch rất hấp dẫn.

4.5. Miệng núi lửa Đồng Truông

Giá trị khoa học: Geosite Đồng Truông là miệng núi lửa âm có đường kính khoảng 200 m. Đây là một gờ vành núi lửa gần như khép kín giống như tường thành của một pháo đài, rõ nhất là đoạn gờ phía đông kéo dài khoảng 150 m, cao 7 – 10 m (geosite Hòn Đụn). Đá bazan gồm hai loại: 1) bazan đặc xít màu xám đen, ít lỗ rỗng; phần ven biển bề mặt đá có tafoni. Bazan này phủ lên cát kết san hô lộ ra khi thủy triều xuống thấp và 2) bazan dạng mảnh vụn, dạng xỉ (dung nham kiểu aa?) có màu nâu đỏ do phong hóa mạnh (màu oxit sắt). Theo quan hệ địa tầng, bazan cù lao Bờ Bãi có cùng tuổi với bazan cù lao Ré (Holocen muộn).

Giá trị văn hóa, kinh tế: Gờ miệng núi lửa Đồng Truông tạo thành một con rồng cuộn tròn có đầu và đuôi nằm trên bãi Nam. Người dân trên cù lao Bờ Bãi có thể hướng dẫn du khách thăm quan bãi biển nơi có đầu rồng (chính là Hòn Đụn) hay đuôi rồng. Một truyền thuyết về con rồng cù lao Bờ Bãi sẽ thật sự hấp dẫn du khách. Bề mặt địa hình trũng miệng núi lửa được người dân cấu trúc thành các ruộng bậc thang trồng tỏi, hành – một hoạt động nông nghiệp chính tại cù lao Bờ Bãi.

5.Kết luận

Geosite dạng đường Vách Hang Câu – Chùa Hang (vách xâm thực biển) để lộ một cấu trúc núi lửa phun nổ tuyệt đẹp. Dọc theo geosite này còn có thể quan sát các geosite (dạng điểm) như hang biển, các khối đá lở, và đặc biệt quan sát vật liệu vụn núi lửa chứa các mảnh, khối san hô hay phủ trên cát kết san hô làm cơ sở cho việc xác định giai đoạn hoạt động bazan.

Vách Hang Câu – Chùa Hang là geosite quí hiếm và duy nhất tại Việt Nam. Với sự hiện diện của geosite này, Lý Sơn xứng đáng trở thành Công viên địa chất quốc gia.

 

 

Núi Taranaki ở New Zealand sắp được trao quyền hợp pháp của một con người

Núi Taranaki ở New Zealand sắp được trao quyền hợp pháp của một con người, trở thành thực thể địa lý thứ ba tại nước này được công nhận “tư cách pháp nhân”.

 

Núi lửa Taranaki

Núi Taranaki (hay Egmont), là kiểu núi lửa phân tầng (stratovolcano) phân bố tại khu vực Taranaki thuộc bờ biển phía tây Đảo Bắc New Zealand. Núi cao 2.518 mét, là một trong số những nón núi lửa đối xứng nhất thế giới. Núi còn có một nón thứ cấp là đỉnh Fanthams (Māori: Panitahi) cao 1.966 mét, ở phía nam. Núi Taranaki khá giống Núi Phú Sĩ (Mount Fuji) nên đã được dùng làm bối cảnh cho bộ phim The Last Samurai.

Taranaki có tuổi địa chất trẻ, bắt đầu hoạt động khoảng 135.000 năm trước. Vụ phún xuất lớn cuối cùng xảy ra vào khoảng năm 1655. Các nghiên cứu gần đây cho thấy trong 9000 năm qua, các đợt phún xuất nhỏ xảy ra trung bình khoảng 90 năm một lần, các đợt phún xuất lớn cách nhau khoảng 500 năm.

Năm 1881, một khu vực hình tròn với bán kính 9,6 km bao quanh đỉnh núi được bảo vệ như một Khu bảo tồn Rừng. Sau đó, các khu vực bao gồm các tàn tích núi lửa cổ của Pouakai và Kaitake đã được bổ sung vào khu Bảo tồn này. Năm 1900 Công viên Quốc gia Egmont đã được thành lập, đây là công viên quốc gia thứ hai ở New Zealand.

Ảnh: stokedforsaturday.com.

Hoạt động giải trí

Các hoạt động trượt tuyết, leo núi đã được tổ chức trên núi Taranaki như Khu trượt tuyết Manganui ở sườn phía đông. Các cuộc leo núi công cộng tới đỉnh Taranaki tổ chức vào những tháng mùa hè trên sườn núi phía bắc.

Taranaki sẽ được coi là một ngọn núi vừa phải để trèo. Người có thể lực tốt phải mất một ngày để lên và xuống núi. Thời tiết trên núi có thể thay đổi nhanh, gây rủi ro cho những người trèo núi. Tính đến ngày 27 tháng 6 năm 2017, có 84 người đã chết trên núi kể từ năm 1891 do sự thay đổi đột ngột của thời tiết. Taranaki là ngọn núi nguy hiểm thứ hai ở New Zealand sau núi  Aoraki/Cook.

Trao quyền hợp pháp

Theo Guardian, 8 bộ tộc Maori địa phương và chính phủ sẽ chia quyền giám sát ngọn núi thiêng ở bờ tây Đảo Bắc của New Zealand. Từ lâu, người bản địa ở đây đã coi ngọn núi như tổ tiên và gia đình của họ. Quyền mới cấp của ngọn núi có nghĩa là nếu có ai làm hại đến nó, hành động này sẽ tương đương với làm hại các bộ tộc bản địa về mặt pháp lý.

Trong bản ghi nhớ ký kết mới đây giữa chính phủ và 8 bộ tộc, núi Taranaki sẽ trở thành “pháp nhân với quyền lợi riêng”. Bộ trưởng về đàm phán thỏa thuận Andrew Little cho hay ngọn núi giờ có quyền tương tự con sông Whanganui, được công nhận hồi tháng 1 năm nay là một cá nhân hợp pháp.

“Là người dân sống ở New Plymouth, tôi lớn lên dưới bóng ngọn núi ấy, vì thế mà tôi rất vui mừng với sự công nhận này”, ông Little bày tỏ.

Ông cho hay thỏa thuận sẽ giúp cho ngọn núi có được sự bảo vệ tốt nhất có thể, đặc biệt là khi nơi đây đang ngày càng thu hút nhiều khách du lịch từ sau khi Lonely Planet xếp hạng vùng Taranaki là địa điểm đáng đến thứ hai trên thế giới vào năm ngoái. Taranaki cũng được cho là ngọn núi được leo nhiều nhất ở New Zealand.

Nguồn: 1. Mountain Taranaki. Wikipedia

2. Núi thiêng 120 nghìn tuổi ở New Zealand được trao quyền con người. https://news.zing.vn/nui-thieng-120-nghin-tuoi-o-new-zealand-duoc-trao-quyen-con-nguoi-post806231.html