Nổi bật

Chào mừng đến với góc học thuật của chúng tôi

Tại công viên đá Vườn quốc gia Núi Chúa Ninh Thuận

❤ Chúc các bạn tìm được những thông tin thú vị và bổ ích 😉
❤ Hy vọng nhận được nhiều sự quan tâm và chia sẻ của quý độc giả.

Ngẫm vài điều sau thảm họa bãoTrung Bộ 2020

1. Tổn thất

 “242 người chết và mất tích, trên 200.000 ngôi nhà bị sập đổ, hư hỏng, tốc mái; nhiều công trình cơ sở hạ tầng bị thiệt hại nghiêm trọng, phải mất rất nhiều thời gian, nguồn lực mới phục hồi, tái thiết lại được. Tổng thiệt hại kinh tế do bão lũ trong thời gian qua gần 28.800 tỷ đồng”. [1]

“Thiệt hại do bão lũ rất nặng nề, 235 người chết và mất tích. Trên 201.000 ngôi nhà bị sập đổ, hư hỏng, tốc mái. Thiệt hại khoảng 17.000 tỷ đồng.” [2]

“chưa bao giờ bão lũ miền Trung khủng khiếp như vừa rồi. 249 người chết, 57 người mất tích, hơn 1.500 ngôi nhà bị sập đổ; gần 240.000 ngôi nhà khác bị hư hỏng, tốc mái”. “Nông nghiệp tổn thương nghiêm trọng với 4.000 ha lúa, 7.600 ha hoa màu, 12.670 ha nuôi thủy sản bị thiệt hại; 38.500 gia súc, 3.200.000 gia cầm bị chết; 165 km đê biển, cửa sông, 50 km kè bị hư hỏng; 88 điểm sạt lở bờ biển với tổng chiều dài là 141 km. Tổng thiệt hại ước tính 30.000 tỷ đồng”. [3]

Thống kê trên có sự khác nhau, có thể chưa phải là con số cuối cùng; nhưng cho thấy bão, lũ, trượt lở đất…đã gây tổn thất rất lớn về người và của.

2. Quá trình tự nhiên

Trái đất là một hành tinh động với các dòng năng lượng khác nhau từ: (1) bên trong Trái đất, (2) Mặt trời, (3) lực hấp dẫn và (4) tác động với các tiểu hành tinh và sao chổi. Edinburgh, James Hutton, tin rằng Trái đất là một siêu sinh vật, ông gọi các đại dương là trái tim của Trái đất, rừng là lá phổi. James Lovelock đã giới thiệu giả thuyết Gaia – ý tưởng về một Trái đất sống. [4]

Như vậy: lũ lụt, động đất, phún xuất núi lửa, trượt đất… là các hiện tượng phát sinh từ các quá trình tự nhiên là những hoạt động của một “cơ thể sống”. Cung cấp nhiên liệu cho quá trình này chính là một trong các dòng năng lượng nêu trên.

3. Tai biến tự nhiên

Cụm từ “Tai biến tự nhiên” được sử dụng khi các quá trình tự nhiên gây thiệt hại nhân mạng và tài sản. Ví dụ, một vụ phun trào núi lửa, không ảnh hưởng đến con người là một hiện tượng tự nhiên mà không phải là một “tai biến tự nhiên”. Một hiện tượng tự nhiên xảy ra trong khu vực đông dân cư là một sự kiện tai biến. [5]

4. Thảm họa tự nhiên

Một sự kiện tai biến gây ra số lượng lớn người chết không thể chấp nhận được và/hoặc thiệt hại lớn về tài sản là một thiên tai. [5]  Theo [6], 10 người trở lên thiệt mạng hoặc 100 người trở lên bị ảnh hưởng  được coi là một thảm họa tự nhiên.

5. Con người làm gia tăng thảm họa tự nhiên

Trong thời đại bùng nổ thông tin, sự gia tăng số lượng thảm họa một phần là do báo cáo tốt hơn, nhanh hơn đến cộng đồng, nhưng cũng có các yếu tố khác [6]:

• Sự gia tăng dân số và đô thị hóa đang đặt nhiều người hơn vào những nơi mà các quá trình tự nhiên có thể tạo ra thảm họa cho con người. Ví dụ: các khu vực dọc theo bờ biển nơi có thể xảy ra xói mòn hoặc sóng thần; dọc theo các đứt gãy đang hoạt động, gần núi lửa hoặc các khu vực dễ bị lũ lụt.

• Phá hoại môi trường, chẳng hạn như phá rừng sẽ làm tăng tần suất và những vị trí tiềm ẩn tai biến tự nhiên, chẳng hạn như lũ lụt và sạt lở đất; việc loại bỏ các vùng đất ngập nước ven biển và các thảm thực vật khác làm cho bờ biển dễ bị xói mòn do sóng thần và các cơn bão khác.

• Biến đổi khí hậu liên quan đến mực nước biển dâng cao làm tăng xói mòn bờ biển. Khi hành tinh ấm lên, các sa mạc mở rộng, làm tăng sự xuất hiện của các cơn bão bụi nguy hiểm. Các đại dương ấm lên cho phép nhiều năng lượng hơn được chuyển vào khí quyển, ảnh hưởng đến cường độ của các cơn bão gây thiệt hại.

 “Mặc dù con người có thể làm ít hoặc không thể làm gì để thay đổi tần suất hoặc cường độ của hầu hết các hiện tượng tự nhiên, nhưng họ có một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng các sự kiện tự nhiên không bị chuyển đổi thành thảm họa do các hành động của chính họ. Điều quan trọng là phải hiểu rằng sự can thiệp của con người có thể làm tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của các tai biến tự nhiên.” [7]  

6. Thảm họa bão Trung Bộ

Nhiều người gọi thiên tai miền Trung năm 2020 là “bão lũ”. Gọi như vậy mới thể hiện hai dạng tai biến. Thực ra, ở Trung Bộ vừa qua xuất hiện nhiều dạng tai biến bao gồm: bão, lũ lụt, xói lở bờ biển, trượt đất, lũ bùn đá, lũ quyét …

Trong chuỗi các tai biến trên, bão là tai biến sơ cấp, các tai biến khác là tai biến thứ cấp. Bão gây xói lở bờ biển, sâp nhà, bão gây mưa, đến lượt mình mưa gây trượt đất, lũ bùn đá, lũ quyét, ngập lụt…

7. Rừng

Rừng tự nhiên nhiều tầng, nhiều tán, đa dạng chủng loại như một hệ thống điều chỉnh dòng chảy, neo giữ sườn đồi… hạn chế xói mòn, trượt, lở đất. Rừng trồng một loại cây khi gặp bão như quân cờ domino, cây đổ trên một diện rộng. Rừng trồng mỗi lần khai thác núi, đồi lại trơ trọi.

Triền đồi cạnh nhà máy (thủy điện Rào Trăng) bị đốn cây và đốt trụi, các vết trượt trên sườn đồi (núi) và dọc đường vào nhà máy. Ảnh Mai Thanh Hải. [8]
Trạm kiểm lâm 67 sau thảm họa. Ảnh VTV. [9]

8. Gỗ

Tháng 4/2019, rừng tự nhiên tại khoảnh 6,7 – Tiểu khu 790 thuộc xã Trà Leng huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nạm bị đốn hạ (địa phương xảy ra vụ sạt lở đất vùi lấp 53 người ngày 28/10/2020). (Ảnh: IT). [10]
Tìm kiếm thi thể nạn nhân ở Trà Leng. [11]
Tìm kiếm thi thể nạn nhân ở Trà Leng. [12]

8. Cắt sườn núi, đồi

Mọi công trình nhân sinh (nhà máy thủy thiện, giao thông…) đều cắt vào sườn núi, sườn đồi. Hoạt động này sẽ kích thích quá trình trượt đất, lở đất…

Các vết trượt hình thành dọc theo tuyến đường, tại các điểm xây dựng công trình phục vụ thủy điện Rào Trăng 3. [Nguồn Google Earth]

9. Thủy điện nhỏ

“Nhìn chung đa số các thủy điện vừa và nhỏ (dưới 30 MW)”. “Việc chặt phá rừng để làm thủy điện (khoảng 10 – 30 ha rừng bị phá cho 1MW điện) làm giảm khả năng điều tiết lũ tự nhiên”. [13]

Có người cho rằng  thủy điện nhỏ không gây ra lũ mà còn góp phần cắt lũ.  [14]

Đúng, có thể cắt lũ 1 năm, 2 năm..10 năm, còn lũ 20 năm như 1999 và 2020 thì chắc không.

7. ĐTM

Dự án nào cũng có ĐTM (Đánh giá Tác động Môi trường); chắc chắn rồi. Đặt những công trình ven lòng sông, lòng suối hẹp ngay chân sườn núi dốc có được cân nhắc về sự an toàn không?

“Khu vực thủy điện Rào Trăng 3 có địa hình phân cắt trung bình, hai bên bờ sông dốc và hẹp; mặt cắt thung lũng dạng chữ V, kéo dài theo phương á vĩ tuyến”. [15]

“Khu vực này có đứt gãy địa chất quy mô lớn cắt qua, đồng thời gần nơi giao nhau giữa đứt gãy Đrakrông – A Lưới với đứt gãy địa phương theo phương Đông bắc – Tây Nam”. [15]

“Dọc tuyến đường Thủy điện Alin – thủy điện Rào Trăng chỉ quan sát thấy đới phong hóa mạnh và hoàn toàn; bề dày từ 6 – 9 m. Đây là nơi quá trình trọng lực sườn xảy ra rất mạnh.” [15]

Công trình ngay chân sườn dốc, ven lòng sông suối hẹp tiềm ẩn rủi ro lớn. Ảnh Mai Thanh Hải. [8]
Kè bê tông mong manh trên lớp vỏ phong hóa dày sẽ làm tăng nguy cơ trượt lở sườn dốc. [8]
Thủy điện A Lin B2 cũng ngay chân núi dốc, ven thung lũng hẹp [Nguồn Google Earth]
Những kè bê tông trên sườn dốc tại Thủy điện A Lin B2 cũng tiềm ẩn rủi ro. [16]

8. Cảnh báo

“Khu vực trọng điểm nhà máy thủy điện A Lin 1 – Rào Trăng 3 đã được Đề án cảnh báo là khu vực có nguy cơ trượt lở đất đá cao”. Viện khoa học Địa chất và Khoáng sản cho biết ”tháng 6/2020, kết quả nghiên cứu trên đã được đơn vị chuyển cho UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế để cảnh báo nguy cơ sạt lở đất khi có mưa hoặc sau mưa lớn dài ngày”. [17]

“Nhóm nguyên nhân tác động kích hoạt gây trượt lở đất đá rõ ràng nhất là do mưa, cắt xẻ taluy cao và dốc để làm công trình, đường giao thông và lấy mặt bằng xây dựng nhà ở, làm mất cân bằng sườn dốc, dẫn đến nguy cơ xảy ra trượt lở đất đá”. [17]

9. Cứu nạn

Tàu Viet ship 01 (neo ở khu vực cảng Cửa Việt) bị nạn ngày 8.10, trên tầu có 12 người.  Dùng 1 chiếc thuyền gỗ nhỏ cùng 4 ngư dân lao ra biển cứu nạn, nhưng “Thuyền cứu hộ đã bị chìm, toàn bộ người cứu hộ và thuyền viên đều qua tàu Vietship 01”. Những ngư dân thật dung cảm, nhưng cứu hộ kiểu này nhiều rủi ro.

Tình cảnh “ngàn cân treo sợi tóc” của các thuyền viên bám trụ trên tàu Vietship 01. Ảnh Nguyễn Phúc. [18]

Công tác cứu hộ đã thành công khi sử dụng trực thăng.

Phương pháp cẩu người bằng dây từ tàu lên máy bay được triển khai [19]

Đi Rào Trăng 3 cứu nạn lại bị nạn

Đoàn công tác gồm 21 người đi kiểm tra, xác minh để có phương án cứu hộ, cứu nạn gặp nạn.

“Đoàn xuất phát lúc 14 giờ ngày 12-10 từ Huyện ủy huyện Phong Điền đi thủy điện Rào Trăng 3. Đến 16 giờ, đoàn đến ngầm tràn sâu trên đường 71, ô tô không qua được. Vì vậy, Đoàn để lại ô tô, đi bộ vào Thủy điện Rào Trăng 3 khoảng 13 km. Đến 21 giờ cùng ngày, Đoàn đến tiểu khu 67, trạm Kiểm lâm Sông Bồ”. [20]

“Theo thông tin báo về tỉnh lúc 22 giờ ngày 12-10, Đoàn dừng nghỉ tại nhà Kiểm lâm. Lúc 0 giờ ngày 13-10 xuất hiện tiếng nổ lớn, núi, đất đá bị sụt đổ trùm lên nhà Kiểm lâm nơi Đoàn đang nghỉ. Thông tin ban đầu cho biết 8 người đã thoát được ra ngoài, 13 người hiện còn mất tích, trong đó có 11 cán bộ Quân đội và 2 cán bộ địa phương”. [20]

Theo như mô tả trên, có lẽ công việc chuẩn bị cho chuyến công tác chưa xét đến các yếu tố về thời gian, điều kiện thực địa (mưa to, đường xá bị lũ chia cắt, trượt lở đất…) và vị trí dừng chân ?. Chính vì vậy mà Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh những hoạt động cứu hộ, cứu nạn sau đó:

“Công tác cứu hộ cứu nạn phải đảm bảo tuyệt đối an toàn, đừng để cứu hộ lại phải cứu hộ lần nữa”. [21]

10. Trượt đất, lở đất hay lũ bùn đá?

Tốc độ di chuyển và lượng nước chứa trong nó là hai nhân tố quan trọng để phân loại di chuyển khối.  Theo mô tả và thực tế công tác tìm kiếm nạn nhân có thể thấy phần lớn các tai biến tự nhiên vừa qua là trượt đất, lở đất (các thi thể nạn nhân được tìm thấy dưới các khối đất đá). Riêng ở Rào Trăng 3 và Trà Leng có thể là dòng lũ bùn đá xảy ra khi vật liệu vụn bão hòa nước. Dòng lũ cuốn theo nạn nhân xuống sông Rào Trăng và Trà Leng?

“Hơn 1,5 tháng, qua 3 giai đoạn tìm kiếm, tại Nhà máy Thủy điện Rào Trăng 3 có  6 thi thể nạn nhân được tìm thấy, trong đó 1 thi thể trong lòng sông sau khi nắn dòng chảy. Giai đoạn 4 sẽ triển khai tìm kiếm dọc lòng sông Rào Trăng từ điểm sạt lở về ngã ba Tam Dần với chiều dài hơn 2,5 km để tiếp tục tìm kiếm 11 thi thể còn lại”. [22]

 “Việc tìm kiếm nạn nhân trong thảm họa Trà Leng cũng phải chuyển sang bằng đường thủy tại sông Leng và lòng hồ sông Tranh 2. Việc tìm kiếm thực sự khó khăn khi rác (củi, gỗ) ứ lại ở 2 khu vực này quá dày, khoảng 40cm phủ kín mặt hồ. Lực lượng phải chèo thuyền bằng tay vì máy xuồng bị rác cuốn không hoạt động được”. [23].

Xác định đúng kiểu tai biến sẽ giúp việc tìm kiếm nạn nhân hiệu quả hơn.

Sau nhiều giờ tích cực tìm kiếm trên lòng hồ sông Tranh 2 và sông Leng, lực lượng chức năng không tìm thấy nạn nhân [23]

Lời kết:

Bão, lũ lụt, trượt đất, lở đất, lũ bùn đá… là hiện tượng tự nhiên phát sinh từ các quá trình tự nhiên của trái đất – một hành tinh động ‘một cơ thể sống – Gaia’. Các quá trình này trở thành tai biến tự nhiên, thảm họa tự nhiên khi làm tổn thất sinh mạng và tài sản.

Con người là yếu tố làm gia tăng tần xuất và cường độ các tai biến, thảm họa tư nhiêm qua các hoạt động sử dụng đất thiếu cân nhắc như: phá rừng, cắt chân sườn dốc, đô thị hóa hay định cư tại nhưng nơi quá trình tự nhiên tiềm ẩn.

Dự báo chính xác thời điểm các quá trình bộc phát của các hiện tượng tự nhiên có thể chưa và không làm được. Nhưng dự báo vị trí và điều kiện kích hoạt để hiện tượng đó phát sinh là không khó, như trường hợp Thủy điện Rào Trăng 3 đã được cảnh báo. Như vậy, tốt nhất là tránh các vị trí này thay vì xây dựng hệ thống cảnh báo.

Thủy điện Rào Trăng 3 công suất 13MW đã lấy đi 13 ha rừng tự nhiên, thảm họa xảy ra mất 30 sinh mạng, hơn 2.600 lượt người và gần 2.000 lượt phương tiện các loại đã được điều động tham gia tìm kiếm các nạn nhân mất tích… [24]. Đến nay có người vẫn đặt câu hỏi “Dừng hay tiếp tục” ? [25].

H.Q. H

Nguồn dẫn:

[1] http://kttvqg.gov.vn/kttv-voi-san-xuat-va-doi-song-106/bao-lu-gay-thiet-hai-28-800-ty-dong-tai-mien-trung-7926.html.

[2] (http://congan.com.vn/tin-chinh/kip-thoi-ho-tro-nguoi-dan-sua-chua-nha-cua-sau-bao-lu_102429.html

[3] https://vnexpress.net/thiet-hai-mua-lu-mien-trung-khong-the-tinh-bang-con-so-4198643.html

[4] http://humansarefree.com/2014/05/according-to-researchers-gaia-is-living.html

[5] Burton, I., Robert W. Kates and Gilbert F. White. The Environment as Hazard (New York: Oxford University Press, 1978).

[6] Edward A. Keller. Introduction to Environmental Geology. Fifth Edition. 20012 by Pearson Education, Inc.

[7] https://www.oas.org/dsd/publications/unit/oea54e/ch05.htm

[8] https://thanhnien.vn/thoi-su/thuy-dien-rao-trang-3-nhin-tu-truc-thang-quan-su-1292016.html

[9] https://afamily.vn/dau-xot-hinh-anh-tram-kiem-lam-gan-thuy-dien-rao-trang-3-truoc-va-sau-khi-lu-tran-qua-khong-con-gi-ngoai-dat-da-tieng-goi-con-ai-khong-mai-khong-duoc-dap-loi-20201014173013173.chn

[10] https://baodantoc.vn/sat-lo-dat-thien-tai-va-nhan-tai-mat-rung-tu-nhien-va-cai-gia-phai-tra-bai-3-1604138474366.htm

[11] https://laodong.vn/photo/toan-canh-sat-lo-kinh-hoang-o-tra-leng-lam-8-nguoi-chet-14-nguoi-mat-tich-850373.ldo

[12] https://thanhnien.vn/thoi-su/tra-leng-noi-dau-con-dai-1299255.html

[13] http://vacne.org.vn/lu-lut-o-cac-vung-cua-song-mien-trung/21583.html

[14] https://vnexpress.net/tranh-cai-tac-dong-cua-thuy-dien-nho-toi-mua-lu-4184489.html

[15] https://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/tin-tuc-thoi-su/rao-trang-3-tung-duoc-canh-bao-sat-lo-the-nao-3420737/

[16] https://vnexpress.net/hien-truong-sat-lo-o-thuy-dien-rao-trang-3-4176720.html

[17] https://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/tin-tuc-thoi-su/rao-trang-3-tung-duoc-canh-bao-sat-lo-the-nao-3420737/.

[18] https://thanhnien.vn/thoi-su/nghet-tho-giai-cuu-thuyen-vien-tau-vietship-01-1289928.html

[19] https://kenh14.vn/chuyen-ve-3-ngay-dem-cuu-ho-thuyen-vientren-tau-vietship-01-20201013110835814.chn

[20] https://nld.com.vn/thoi-su/vu-thuy-dien-rao-trang-3-13-nguoi-mat-lien-lac-ngay-sau-tieng-no-lon-luc-0-gio-2020101323052605.htm

[21] https://laodong.vn/xa-hoi/thuy-dien-rao-trang-3-cong-tac-cuu-ho-toi-day-phai-tuyet-doi-an-toan-845688.ldo

[22] https://bnews.vn/chuan-bi-ky-phuong-an-giai-doan-4-tim-nan-nhan-mat-tich-o-rao-trang-3/179881.html

[23] https://nld.com.vn/thoi-su/sat-lo-tra-leng-tam-ngung-tim-kiem-nan-nhan-bang-duong-thuy-20201101164753232.htm

[24] https://bnews.vn/chuan-bi-ky-phuong-an-giai-doan-4-tim-nan-nhan-mat-tich-o-rao-trang-3/179881.html

[25]https://www.tienphong.vn/xa-hoi/dung-hay-tiep-tuc-du-an-thuy-dien-rao-trang-3-1754170.tpo

Hội An: Cả ngàn tỷ đồng trôi theo sóng biển

Thái Bá Dũng

TTCT – 10 năm trước, khi những vết lở đầu tiên dọc bờ biển Hội An (Quảng Nam) được “vá” lại, nhiều người nghĩ rằng sẽ giữ được bãi biển từng được mệnh danh là một trong mười bãi biển đẹp nhất VN. Nhưng 10 năm sau, tất cả ngập trong nỗi thất vọng.

Bờ biển Hội An đoạn sau lưng phường Cẩm An đến phường Cửa Đại bị sóng đánh tan nát, hư hại nhiều khu du lịch. Ảnh: B.D

“Khu vực sạt lở biển gần 8km. Hơn chục năm qua, tính cả vốn nhà nước, doanh nghiệp, người dân đã đổ xuống đây cả ngàn tỉ đồng. Nhưng tới nay, tình hình còn diễn ra nghiêm trọng hơn” – Chủ tịch UBND TP Hội An Nguyễn Văn Sơn nói như vậy.

Hi vọng rồi thất vọng

Sạt lở bờ biển Hội An diễn ra từ những năm 2008 – 2010. Tại cuộc gặp để tìm kiếm giải pháp cứu bờ biển Hội An mà UBND TP Hội An tổ chức ngày 19-11 vừa qua, với sự có mặt của lãnh đạo tỉnh, doanh nghiệp, rất nhiều ý kiến đã nói rằng “hết chịu nổi” với sự chậm trễ và lúng túng này.

“Biển lở ở Hội An không phải hôm qua hay hôm nay mà đã suốt 12 năm nay rồi. Lần lượt các nhà khoa học xuống nghiên cứu, rồi dự án này tới dự án kia được đề xuất và triển khai nhưng tới nay nhìn lại chúng ta được gì? Tất cả chỉ là đống đổ nát, chúng tôi không thể kiên nhẫn hơn nữa”, chủ resort Palm Garden Hội An Nguyễn Thành Sang (phường Cẩm An, Hội An) bức xúc.

Dẫn chúng tôi đến khu resort 5 sao nằm sát biển An Bàng, ông Sang nói rằng suốt thời gian qua theo dõi công tác khắc phục bờ biển, cứ mỗi lần biết có dự án gia cố bờ biển ông lại hi vọng.

Nhưng công trình kè biển vừa làm xong thì lại bị xóa sạch chỉ sau một trận bão. Đoạn bờ biển dài hơn 200m đi qua khu lưu trú của ông giờ đây đã bị rỗng chân hoàn toàn. Ông Sang cho biết mấy năm trước, khi biển ăn bờ quá sâu, ông đã bỏ hơn 7 tỉ đồng để xây hệ thống kè bêtông sau lưng khu lưu trú.

Nhưng những hàng cọc bêtông thép to hàng mét, dày đặc, đóng sâu xuống lòng đất cả chục mét nay đều bị nghiêng ra phía biển, chân cọc bị thụt sâu, hàng cọc có thể đổ sập bất cứ lúc nào. Nhiều dãy nhà tại resort cao cấp của ông đã nứt nẻ tường móng, hồ bơi lún sụt.

Bãi cát cảnh quan ven biển chênh vênh trên mép sóng, giờ xuất hiện những lỗ rút lớn, cát bị hút ra bên ngoài.

“Mỗi lần mưa bão tới tôi ăn ngủ không được, ra kiểm tra cơ sở sau bão mà lòng trĩu nặng. Tôi gửi đơn lên chính quyền kêu cứu, đề xuất tự bỏ tiền ra làm kè chắn cản sóng phía bãi biển quanh khu lưu trú của tôi nhưng không được chấp thuận với lý do là không có cơ sở khoa học. Tôi bất lực”, ông Sang nói. Khi đặt phòng tới nghỉ dưỡng, nhiều khách thấy cảnh tượng sạt lở của biển đã không quay lại, thiệt hại cho doanh nghiệp rất lớn.

Nhưng dẫu sao Palm Garden của ông Sang vẫn còn trụ được. Sát chỗ ông, một resort cao cấp khác trở nên hoang tàn, đổ nát vì sóng ngoạm sâu vào khuôn viên, khu vực khai thác kinh doanh hàng chục mét.

Đây từng là một trong những địa điểm sang trọng, khách nước ngoài lui tới nhiều ở Hội An vì nằm sát bãi biển đẹp. Chủ đầu tư đã huy động người ra đóng cọc, giữ bờ, chất bao cát… nhưng tất cả đều tan tác trước sự hung hãn của biển.

Người dân ở biển Hội An dùng bao cát đắp đê giữ bờ, chống sạt lở trong cơn bão số 9 vừa qua. Ảnh: B.D.

Tình trạng sạt lở ở biển Hội An xảy ra nghiêm trọng nhất tại khu vực phường Cửa Đại. Nhiều hàng quán sang trọng nay bị sóng ngoạm sát chân tường nhà, các nhà dân, villa đắt tiền cũng bị xô đổ ngổn ngang. 

Trong thời gian chờ các dự án gia cố bờ biển, giữa tháng 10 vừa qua, chính quyền Hội An đã huy động lực lượng và người dân để đắp bao tải cát. Chủ Sea Lavie Phạm Thị Hải Nguyên nói rằng trước đây bãi tắm của khách nằm cách hồ bơi khách sạn bà hơn 200m.

Nhưng chỉ sau mấy trận bão, nay biển đã tạo vực hàm ếch cao 7-10m ăn sát khuôn viên. “Đợt mưa bão vừa qua tôi phải bỏ ra 300 triệu đồng thuê nhân công, mua bao cát, cọc tre đắp bờ một tuần để hạn chế sóng xâm thực”, bà Nguyên nói.

Vẫn loay hoay tìm nguyên nhân

Dự án chống sạt lở đầu tiên tại Hội An triển khai vào năm 2010. Nhưng cũng từ đó, cuộc tranh cãi về nguyên nhân gây sạt lở bờ biển xảy ra không dứt. Các chuyên gia, nhà nghiên cứu khắp nơi được mời về tham vấn và đưa ra giải pháp nhưng tới nay chưa có một quan điểm nào được thống nhất đồng tình.

“Nguyên nhân chính xác là gì, tới nay vẫn chưa được chỉ ra. Chủ yếu xoay quanh các luận điểm như tình trạng phá rừng ở đầu nguồn, nước biển dâng, việc xây dựng quá nhiều công trình ven biển, việc khai thác cát ở thượng nguồn sông Thu Bồn dẫn đến thay đổi thủy văn dòng sông. Chúng tôi rất sốt ruột và cần số tiền vài trăm tỉ đồng để giữ bờ biển”, ông Nguyễn Văn Sơn nói.

GS.TS Nguyễn Thế Hùng, ĐH Bách khoa Đà Nẵng, khi phân tích câu chuyện sạt lở ở biển Hội An đã cho rằng bình địa của biển Hội An có tính chất mấp mô, nhiều điểm mở nên khi xảy ra sạt lở thường dẫn dắt từ nơi này qua nơi khác.

Cũng như các chuyên gia khác, ông Hùng cho rằng giải pháp để giữ biển Hội An cần làm cùng lúc, đồng bộ chứ không thể chỗ làm chỗ không; làm như cách đang duy trì lâu nay thì được chỗ này, chỗ khác sẽ lở, tất cả sẽ công cốc.

Nguyên bí thư Thành ủy Hội An Nguyễn Sự nói rằng không phải 10 năm nay biển Hội An mới xói lở, hàng chục năm trước tình trạng này đã có. Tuy nhiên lúc đó bờ biển khu vực này để hoang, chỉ có cây dại mà không có công trình.

“Có một đợt buổi sáng đi kiểm tra chúng tôi hốt hoảng khi thấy một cửa sông mới được nước biển mở toang vào phía trong. Lúc đó lãnh đạo Hội An nói với anh em cấp dưới rằng cứ để biển phá bờ, bởi đó là quy luật. Một thời gian sau cửa đó sẽ bị lấp lại. Quả đúng là như vậy”, ông Sự kể.

Nhưng theo ông Sự, mức độ sạt lở, xâm thực biển Hội An 10 năm nay là theo hướng một chiều, xói lở tập trung bên các khu du lịch Hội An, trong khi đó lại bồi lấn ở bên kia bờ thuộc huyện Duy Xuyên. “Ngoài việc phá rừng đầu nguồn thì du lịch phát triển quá nóng, dân trồng rừng dừa lấn sông dày đặc, việc xây cầu Cửa Đại tạo ra các trụ dầm đóng cọc xuống giữa sông làm thay đổi dòng chảy là nguyên nhân chính.

Đoạn bờ biển tại một khu lưu trú sau lưng UBND phường Cẩm An bị sóng ăn sâu sát chân hồ bơi. Ảnh: B.D.

Phải nhìn từ tổng thể để chỉnh trị dòng chảy từ sông Thu Bồn, ngoài biển thì phải đổ tiền gia cố phía bờ đủ vững chãi kết hợp nuôi bãi, bù cát thì mới may ra giữ được bờ biển”, ông Sự nói.

Ông Hồ Quang Bửu, phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, cho rằng việc chống sạt lở biển Hội An không thể chậm trễ, chính quyền cũng đã huy động nguồn vốn để làm các đoạn đê chắn sóng từ xa, kết hợp với đê cứng trong bờ ở từng phân đoạn.

“Nhưng nguồn vốn hiện nay rất khó khăn và chỉ có thể làm từng đoạn nhỏ”, ông Bửu nói. “Trên bờ biển là cuộc sống, là tài sản của nhân dân, là cả ngành du lịch đang nằm ở đó.

Nếu không quyết tâm làm thì tất cả sẽ đổ xuống biển, thậm chí với mức độ này vài năm nữa biển sẽ ăn sâu vào các tuyến đường chính, bà con Hội An sẽ không có đường để đi lại”, ông Sơn nói.

Bà Trần Hạnh An, chủ một doanh nghiệp ở Hội An, dẫn chứng cách người dân ở Úc cứu một bờ biển 30 năm trước bằng cách dùng cọc tre đóng xuống kè biển theo hình bậc thang kết hợp đan giằng tre bẫy cát giữ lại bờ, và hi vọng Hội An sẽ tham khảo cách làm này.

“Sóng đánh vào sẽ bị kè tre theo tầng lớp làm giảm áp lực, cát được giữ lại và sau đó người ta trồng cây dại phủ lên trên. Biển xâm thực được hạn chế triệt để. Từ một bãi biển chết, tới nay đoạn bờ biển ở Úc đó đã sống trở lại, không còn bị xâm thực, khách sạn nhà hàng mọc lên ken kín”, bà An nói.■

Hàng chục dự án đổ xuống biển
Theo UBND TP Hội An, tới nay có tổng cộng 25 đoạn bờ biển với tổng chiều dài 7.921m dọc biển Hội An được nhà nước, doanh nghiệp cùng các hộ dân bỏ tiền gia cố. 10 năm qua, từ khi dự án kè biển đầu tiên được triển khai, tới nay nguồn vốn của cả nhà nước lẫn doanh nghiệp đổ xuống giữ biển đã tới cả ngàn tỉ đồng.
Các dự án dùng vốn nhà nước để kè biển Hội An: Năm 2010 làm kè bêtông cốt thép mái nghiêng dài 851m, kinh phí 68,3 tỉ đồng, bị đánh sập ở một số đoạn vào năm 2018. – Năm 2014 dự án kè theo phương pháp kè mềm túi địa kỹ thuật dài 415m, kinh phí gần 20 tỉ đồng. – Năm 2015 dự án kè mềm bằng túi Geotube dài 1.020m, kinh phí 55,5 tỉ đồng.

https://cuoituan.tuoitre.vn/tin/20201208/hoi-an-ca-ngan-ty-dong-troi-theo-song-bien/1571964.html

Rừng, sạt lở và lũ đá!

Rừng núi phía Tây trơ trụi, gây nên những trận lũ đá, lũ bùn mỗi mùa mưa bão, cho phía hạ du. Ảnh T.H

Hôm qua (11.11) một đoạn phim ngắn được tải lên mạng xã hội, ghi lại cảnh tượng sạt lở-một ngọn núi đổ sập trên đầu đoàn công tác. Tiếng kêu thảng thốt – chạy đi, chạy đi, chạy đi… và mười mấy con người hoảng loạn tháo chạy giữa trận lũ đất, đá đổ ầm ầm, làm người xem bàng hoàng, thương xót.

Đó là đoạn phim hy hữu tình cờ được một người trong đoàn công tác vùng cao ghi lại tại huyện Bắc Trà My. Trận sạt lở làm 1 người mất tích, 3 người bị thương. Khủng khiếp hơn, tiếp đó, hồi 13 giờ hôm sau (12.11), cũng tại ngay vị trí đó, ngọn núi tiếp tục một đợt sạt lở mới ập xuống ngay trên đầu lực lượng quân đội và công an đang tìm kiếm người mất tích. May mắn, được báo động kịp thời, mấy mươi con người chạy được lên sườn núi đối diện, thoát chết.

Sạt lở núi lấp kín đường giao thông vào vùng sâu, vùng xa (ảnh T.A)

Trước đó, ngày 10.11, một trận sạt lở núi ở Quảng Ngãi, dòng lũ đá vùi lấp cả một ngôi làng tại xã Sơn Long, huyện Sơn Tây; và cách đó mươi ngày, trong đợt mưa lũ đầu tháng, Huế, Quảng Trị, Quảng Nam sạt lở núi cũng đã vùi lấp, chôn vùi gây tang tóc cho nhiều gia đình.

Dư luận đau xót và phẫn nộ đặt câu hỏi, tại sao núi rừng một thời gắn bó với đời sống; nuôi nấng, che chở người dân bản địa… nay lại đột ngột “quay lưng trở mặt” rập rình đổ ập tai họa xuống dân lành.

Đã từng cách đây không xa, thơ văn miêu tả, rừng từng “che bộ đội”, từng “vây quân thù” ! Rừng như A-ma, A-mế (cha-mẹ) dang tay che chở, nuôi nấng, tạo dựng bản sắc văn hóa của đồng bào thiểu số Tây Nguyên, Tây Trường Sơn. Nhưng bao lâu, lòng tham lam của con người đã tàn hại biến núi rừng hùng vĩ này thành đất trống, đồi núi trọc, trơ trọi sỏi đá.

Quân đội, Công an đào cả núi đất sạt lở để tìm người mất tích (ảnh T.C)

Đi trên đỉnh Trường Sơn hôm nay, trên đường Hồ Chí Minh, không khó nhận ra hàng trăm bản làng “định canh, định cư” dân tộc Cơ-Tu, Giẻ-Triêng, Ê Đê, J’rai…bám vào quốc lộ. Những ngôi nhà sàn bản địa biệt tích và thay vào đó là nhà tường xi măng, mái lợp tôn; và đến thiêng liêng như mái nhà Gươl, nhà Rông cũng không tìm đâu ra một cây gỗ tốt làm cột, dựng vách, một cọng tranh dài để lợp mái… Cách đây mấy hôm trên diễn đàn Quốc Hội, một bộ trưởng đưa ra con số trồng rừng lạc quan, vượt qua tốc độ tăng của thế giới. Thậm chí hệ số che phủ của rừng Việt Nam hiện đến 42%, gần gấp đôi bình quân của thế giới. Và diện tích rừng còn tăng hơn cả cách đây 30 năm.

Trồng cây nguyên liệu giấy, sau năm năm, rừng lại thành đất trống đồi trọc (ảnh T.H)

Trên thực tế đó chỉ là con số có thể nhằm làm yên lòng những ai ít đi thực tế đến những cánh rừng… Vì vậy đại biểu tỉnh Gia Lai- người con của núi rừng Tây Nguyên đã phủ nhận con số ảo ảnh đó, bằng những hình ảnh miêu tả thực trạng đáng lo ngại hơn nhiều. Trong số hàng triệu hec-ta rừng trồng mới trong những năm qua, chiếm một phần rất lớn là rừng công nghiệp, rừng tạp. Những cánh rừng cây này tuổi thọ từ 5-10, đủ độ lớn là bị khai thác để làm nguyên liệu giấy, phục vụ công nghiệp, tiêu dùng hay sản phẩm tiểu thủ công nghiệp và để lại những vùng đất khô cằn, trơ khấc.

Hàng ngàn hec-ta rừng keo lá tràm sau khi khai thác tại xã Bình An, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, để lại rừng núi trơ trụi (ảnh T.H)

Thiếu lớp thực bì, thiếu những gốc đại thụ, rừng không còn là bức tường chắn; mưa lớn mỗi mùa, dòng nước dữ cuốn trôi đất, đá mặt, tạo nên những trận lũ bùn, lũ cát tàn phá vùng hạ du mỗi năm.

Hãy nhìn thẳng vào thực trạng hiện nay của đại ngàn Tây Nguyên, của những cánh rừng trên dãy Trường Sơn, phía Tây Miền Trung hiện nay, cùng những trận lũ ống, lũ quét, đẩy hàng triệu khối đất đá về hạ du để có những quyết sách căn cơ.

Trung Hiếu

https://laodong.vn/su-kien-binh-luan/rung-sat-lo-va-lu-da-853888.ldo

Một tháng, 15 vụ lở núi chết người ở miền Trung

Trong tháng 10, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và Quảng Nam xảy ra 15 vụ sạt lở đất khiến 83 người chết và hy sinh, còn 32 người mất tích.

Đức Hùng – Tiến Thành

https://vnexpress.net/mot-thang-15-vu-lo-nui-chet-nguoi-o-mien-trung-4186427.html

Mưa lũ, xác xuất 1.000 năm và nguy cơ 1.200 quả bom nước

Hình ảnh xả tràn hồ Kẻ Gỗ. Ảnh Trần Tuấn

Dù được tính toán với xác xuất 1.000 năm mới có một lần phải phá tràn, nhưng sự biến hồ Kẻ Gỗ, với cả phương án phá tràn cho thấy những nguy cơ, những bất trắc ngày càng gần hơn. Trong khi cả nước có tới 1.200 hồ đập ở ngưỡng “nguy cơ mất an toàn”.

 “Nếu lũ tràn qua mặt đập hồ Kẻ Gỗ thì vô cùng nguy hiểm. Dù đập đất hay đập đá đều không được phép để nước lũ tràn qua trong bất cứ tình huống nào. Tràn qua là vỡ đập, là thành thảm họa” – Ngoặc kép là phát biểu của PGS.TS Đào Trọng Tứ, Giám đốc Trung tâm Phát triển bền vững Tài nguyên nước và Thích nghi biến đổi khí hậu.

Cần phải nhắc lại, trong đợt mưa lũ vừa qua, mực nước hồ Kẻ Gỗ hôm 19.10 đã lên tới 33,8m, tức là vượt qua ngưỡng an toàn 32,5m. Và Hà Tĩnh đã phải chuẩn bị phương án phá tràn. Nói nôm na, là chủ động chọn thiệt hại, để tránh thảm họa.

Có một chi tiết đáng chú ý: Việc phá tràn hồ Kẻ Gỗ, được thiết kế với tính toán theo xác xuất 1.000 năm mới có một lần.

Vận hành từ năm 1979, có nghĩa là không phải chờ đến xác xuất 1.000 năm, một xác xuất kiểu như loại bỏ khả năng phá tràn – thì nguy cơ đã đến. Rất gần.

Điều đó cho thấy mức độ khốc liệt, khó lường của thiên tai.

Và Kẻ Gỗ, với hiện hữu xác xuất thảm họa, cho thấy sự an toàn của các hồ đập không còn có thể trông mong vào tính toán thiết kế được nữa.

Chúng ta có một con số rất kinh khủng, được công bố trong Báo cáo giám sát của Ủy ban KH-CN và MT của QH: Có tới 1.200 hồ đập đang ở vào tình trạng hư hỏng, xuống cấp, nguy cơ mất an toàn rất cao.

Và chúng ta cũng đã có cảnh báo: 1.200 hồ đập này, như 1.200 quả bom nước, trong điều kiện thiên tai bất thường đến mức không thể đong đếm chính xác, đến mức vượt qua mọi tính toán.

70 sự cố hồ đập trong 10 năm. Con số ấy là quá nhiều, cho sự an toàn của người dân mà lý do hồ đập xuống cấp, ẩn họa nguy cơ “bom nước” vì thiếu tiền trở nên không thể chấp nhận được.

Sau sự biến, hồ Kẻ Gỗ “tạm an toàn”, vì may mắn, khi lượng mưa giảm đúng vào “phút 89”.

Nhưng nếu không từ sự biến hồ Kẻ Gỗ để nhìn ra những nguy cơ thực sự, khi thiên tai đưa xác xuất thiết kế nghìn năm trở thành lạc hậu, nhưng nếu vẫn để tồn tại lý do thiếu tiền đối với những nguy cơ, nhưng nếu vẫn trông chờ vào may mắn thì không có gì đảm bảo 1.200 nguy cơ kia sẽ không thành thảm họa vào một ngày nào đó.

An ninh nguồn nước, an toàn hồ đập… điều đó có ý nghĩa gì khi phải đánh đổi bằng sự an toàn, bằng tính mạng người dân?!

Đào Tuấn

https://laodong.vn/su-kien-binh-luan/mua-lu-xac-xuat-1000-nam-va-nguy-co-1200-qua-bom-nuoc-851111.ldo

Tháp Quỷ và 4 tảng đá nguyên khối kỳ lạ trên thế giới

Những tảng đá nguyên khối trên khắp thế giới đều là công trình tự nhiên độc đáo, gắn với các truyền thuyết ly kỳ. Các điểm đến này thu hút du khách ưa mạo hiểm.

Tháp Quỷ (Mỹ): Nằm ở bang Wyoming, Tháp Quỷ tồn tại suốt 50 triệu năm là địa danh nổi tiếng được nhiều du khách ghé thăm khi đến Mỹ. Ngọn núi có cấu trúc đá nguyên khối dạng cột đứng khổng lồ, hình thành do hoạt động của núi lửa. Tháp Quỷ cao khoảng 264 m, phần đỉnh khá bằng phẳng với diện tích lớn gấp đôi một sân bóng đá. Ảnh: Jansengunderson.

Điểm đến này từ lâu đã trở thành niềm tự hào của người Mỹ. Nhiều du khách ưa mạo hiểm tìm đến đây để tham gia hoạt động leo núi, đi bộ đường dài hay trượt tuyết vào mùa đông. Tháp Quỷ được phát hiện vào năm 1893 và được Tổng thống Theodore Roosevelt tuyên bố là Đài tưởng niệm Quốc gia đầu tiên của nước Mỹ vào ngày 24/9/1906. Ảnh: Kai.desai, Wikimedia Commons.

Đá El Penol (Colombia): Cao hơn 200 m và rộng khoảng 110 m, El Penol được biết đến là tảng đá granite nguyên khối lớn nhất ở Colombia. Tảng đá tọa lạc ở độ cao hơn 200 m so với mặt đất và 2.135 m so với mặt nước biển là vật linh thiêng mà người Tahamí bản địa tôn thờ. Ngày nay, nơi này trở thành điểm đến hút khách bậc nhất Colombia. Dẫn lên đỉnh là 740 bậc thang gấp khúc độc đáo, thách thức du khách sợ độ cao. Ảnh: Pinterest.

Sigiriya (Sri Lanka): Cao nguyên đá Sigiriya được hình thành từ đá magma của ngọn núi lửa đã tắt, cao hơn 200 m so với địa hình rừng xung quanh và 370 m so với mực nước biển. Khu phức hợp pháo đài cổ tọa lạc trên đỉnh cao nguyên đá được người dân địa phương gọi là kỳ quan thứ tám thế giới. Không chỉ có tầm quan trọng đối với khảo cổ học, nơi này còn thu hút hàng nghìn du khách ghé thăm mỗi năm. Ảnh: Discover Sri Lanka.

Những khu vườn phía tây của cao nguyên đá có niên đại cổ xưa nhất trên thế giới với hệ thống thủy lợi phức tạp, gồm kênh đào, hồ, đập, cầu và hệ thống nước ngầm. Khu phức hợp cung điện và pháo đài được công nhận là một trong những ví dụ điển hình nhất về đô thị cổ đại. UNESCO tuyên bố Sigiriya là Di sản Thế giới năm 1982. Ảnh: Serendib_Leisure.

Uluru (Australia): Uluru là khối sa thạch khổng lồ nằm tại vườn quốc gia Uluru-Kata Tjuta. Đỉnh của tảng đá này cao 348 m so với mặt sa mạc xung quanh, và cao hơn 910 m so với mực nước biển. Tảng đá được xem là nơi linh thiêng đối với một tộc người bản địa. Hoạt động leo núi tuy thu hút du khách nhưng khá nguy hiểm và thường xuyên bị đóng cửa do điều kiện thời tiết. Từ ngày 26/10/2019, vườn quốc gia đã chính thức cấm du khách leo lên đỉnh núi đá cát. Ảnh: Getty.

Kyaiktiyo (Myanmar): Tọa lạc vững chãi bên mép một tảng đá vàng, chùa Kyaiktiyo là điểm du lịch nổi tiếng, thu hút rất nhiều du khách ghé thăm. Người ta tin rằng, nhờ có sợi tóc của đức Phật, hòn đá nơi chùa tọa lạc nằm yên trên vị trí cheo leo suốt hàng nghìn năm. Nhìn từ xa, ngôi chùa trông như chiếc vương miện lấp lánh mà chỉ cần ai đó chạm vào cũng có thể rơi xuống sườn núi ngay lập tức. Ảnh: Chanbrotherstravel.

https://news-zing.com/thap-quy%CC%89-va-4-ta%CC%89ng-da-nguyen-khoi-ky-la%CC%A3-tren-the-gioi.html

Hõm gặm mòn: BÀI BÁO ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ

Kính gửi thầy Hà Quang Hải,

Em là Linh Chi, sinh viên khóa 2014, được thầy hướng dẫn khóa luận về đề tài hõm gặm mòn.

Thưa thầy, sau nhiều vòng phản biện và vài thủ tục liên quan đến bản quyền, xung đột lợi ích,… thì bài báo cuối cùng cũng được công bố rồi thầy ạ. Đây là link đăng tải:

http://stdjns.scienceandtechnology.com.vn/index.php/stdjns/article/view/608

Thật là vui biết mấy! Em cảm ơn thầy đã hướng dẫn, truyền cảm hứng cho em về đề tài này và đến giờ, đây vẫn là nghiên cứu mà em thích nhất. Em thật mong sau này mình có thể làm tiếp và mở rộng nghiên cứu này.

Em kính chúc thầy ngày càng nhiều sức khỏe và em cảm ơn thầy vì tất cả.

Kính thư Chi Trần.

Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông – đánh thức vùng di sản nam Tây Nguyên

Mỹ An

Tháng 7.2020, tổ chức UNESCO đã thông qua quyết định công nhận Công viên địa chất Đắk Nông (Đắk Nông) là Công viên địa chất toàn cầu. Đây là cơ hội để Đắk Nông có thêm điều kiện tốt nhất để bảo tồn các di sản văn hóa, kết hợp phát triển kinh tế bền vững…

Thác Liêng Nung. Ảnh: Hà Thế Bảo

Công viên địa chất toàn cầu là danh hiệu dành cho một khu vực tự nhiên có ranh giới địa lý – hành chính rõ ràng, chứa đựng một tập hợp các di sản địa chất tầm cỡ quốc tế có giá trị khoa học, giáo dục và thẩm mỹ, cùng các giá trị khác về đa dạng sinh học, khảo cổ, lịch sử, văn hóa, xã hội… Tất cả cùng được bảo tồn và phát huy giá trị một cách tổng thể.

Đây là Công viên địa chất toàn cầu thứ ba ở Việt Nam, sau Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang) và Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng (Cao Bằng).

 

Hồ Tà Đùng. Ảnh: DaknongGeopark

Công viên địa chất là mô hình kết nối và tìm hiểu về sự hình thành của trái đất, thông qua hình thức du lịch địa chất. Là nơi du khách có cơ hội được tìm hiểu về nguồn gốc và đặc điểm cấu tạo của các dạng địa hình. Mô hình này đề cao công tác giáo dục, nâng cao nhận thức cho người dân và du khách để sống chan hòa với thiên nhiên, biết trân trọng những giá trị và tài nguyên của tạo hóa. 

Công viên địa chất Đắk Nông nằm ở phía Tây Nam của vùng Tây Nguyên, đoạn cuối dãy Trường Sơn với ranh giới trải dài trên 5 huyện và 1 thị xã gồm huyện Krông Nô, Cư Jút, Đắk Mil, Đắk Song, Đắk G’Long và thị xã Gia Nghĩa.

Là một phần của cao nguyên M’Nông nên thơ, hùng vĩ, Công viên địa chất Đắk Nông là nơi hội tụ các giá trị tiêu biểu về địa chất địa mạo, khảo cổ, văn hóa và đa dạng sinh học đặc trưng của khu vực.

Thác nước D’ray Sáp. DaknongGeopark

Được hình thành từ triệu triệu năm trước do quá trình vận động của vỏ trái đất, song hệ thống hang động trong đá bazan khu vực Đray Sáp-Chư R’Luh chỉ mới được phát hiện từ năm 2007.

Hệ thống hang động núi lửa này đã được Hiệp Hội Hang động Núi lửa Nhật Bản xác lập kỷ lục Đông Nam Á về cả quy mô, độ dài và tính độc đáo. Trong các hang động còn ẩn chứa nhiều điều bí mật về cơ chế thành tạo, các tổ hợp khoáng vật, đa dạng sinh học và di chỉ khảo cổ…

Vũ điệu cồng chiêng. Ảnh: Daknonggeopark

Trong khu vực Công viên địa chất còn có các di sản địa kiểu cổ sinh như các hóa thạch Cúc đá, các khuôn cây trong đá bazan; có các dãy núi cao phân bậc địa hình, các hồ nước tự nhiên đầy thơ mộng như hồ Ea Snô, hồ Trúc, hồ Tây… các miệng núi lửa độc đáo và đặc trưng như Chư R’luh, Nâm Kar, Băng Mo…. và hệ thống các thác nước đẹp, hùng vĩ như thác Gia Long, thác Băng Rúp, Dray Sáp…

Công viên địa chất Đắk Nông còn là khu vực có bề dày văn hóa, lịch sử, với những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể như: Không gian Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; di tích cấp quốc gia đặc biệt Đường mòn Hồ Chí Minh và 5 di tích cấp quốc gia khác như: Ngục Đắk Mil, Căn cứ kháng chiến B4 – Liên tỉnh IV, Di tích lịch sử lưu niệm N’Trang Gưh, Địa điểm Chiến thắng Đồi 722 – Đắk Sắk, Địa điểm bắt liên lạc khai thông đường Hồ Chí Minh đoạn Nam Tây Nguyên đến Đông Nam Bộ.

Thác Liêng Nung. Ảnh: Hà Thế Bảo

Với nhiều trầm tích văn hóa, sự hoang sơ độc đáo của Công viên địa chất toàn cầu chắc chắn sẽ hấp dẫn du khách, là cơ hội để phát triển kinh tế – du lịch. Tuy nhiên cũng đặt ra cho địa phương này trách nhiệm nặng nề trong quá trình bảo tồn và khai thác để đảm bảo không tác động tiêu cực vào thiên nhiên, nhưng đồng thời tạo được sức hút lớn để phát triển kinh tế.

https://dulich.laodong.vn/diem-den/cong-vien-dia-chat-toan-cau-dak-nong-danh-thuc-vung-di-san-nam-tay-nguyen-831347.html

Khảo sát Tứ Bình sau giãn cách xã hội

Đã bao giờ bạn nghe đến “Tứ Bình” – được ví như tiểu Maldives ở Việt Nam? Đó là bốn địa danh bao gồm: Bình Hưng, Bình Ba và Bình Lập (thuộc xã Cam Bình và Cam Lập, Cam Ranh, Khánh Hòa) cùng với Bình Tiên (xã Công Hải, Huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận).

Mất thời gian dài do giãn cách xã hội vì dịch COVID, mãi đến cuối tháng 6, chúng tôi – 4 cô trò (Phương Chi, Ngọc Nhi, Mai Quỳnh, Hà Giang) mới thực hiện được chuyến thực địa khảo sát đã có kế hoạch từ trước Tết. Chuyến đi thật thú vị, được chiêm ngưỡng cảnh quan biển đẹp, hoang sơ với sự giúp đỡ của người dân biển trong suốt hành trình.

Sau khi phân tích tài liệu và các bản đồ ở nhà, chúng tôi dự kiến chọn lựa các geosite tiềm năng cho dải ven biển Tứ Bình. Nhiệm vụ của chuyến thực địa này được cô trò vạch ra là đến các điểm để mô tả, đo, vẽ, chụp ảnh và lấy mẫu đá, cuội.

Ngày 1, Bình Tiên – Bình Hưng, chuyến phượt bằng xe bán tải vi diệu

7 giờ sáng, chú Bình – dù không phải dân địa phương nhưng làm việc ở Cam Ranh và đã có biết bao kinh nghiệm “phượt“ các bãi biển đến đón chúng tôi ở nhà Mai Quỳnh.

Chưa đầy 45 phút di chuyển, chúng tôi đã có mặt ở Bãi Bà Bóng. Các bãi biển thuộc Bình Tiên nhỏ hẹp rải rác ven theo Núi Chúa hùng vĩ. Bình Tiên có 3 bãi biển chính là Bãi biển Bà Bóng, giáp Mũi Cà Tiên; Bãi biển Bình Tiên – dải cát trắng mịn, cong mềm mại hơn 2.2km và Bãi biển Chà Là.

103686223_290337065435606_6319397969774660337_n
Hình 1. Khu vực biển Bà Bóng nhận dòng chảy từ đất liền ra. Ảnh: Đ.D.T.Bình

104334434_2657368941148423_5058316029365034893_n
Hình 2. Bãi Bình Tiên trải dài hơn 2,2km, rộng hơn 30m, cát trắng, mịn. Ảnh: Đ.D.T.Bình

Theo Tỉnh lộ 702 về phía nam, chúng tôi tiếp tục khảo sát dải ven biển từ bắc Ninh Hải, Ninh Thuận đến đường ra đảo Bình Hưng. Biển Ninh Hải cũng có những bãi nổi tiếng là hoang sơ, đẹp.

9609d88a8bb876e62fa9
Hình 3. Điểm nhìn bải biển Bình Tiên trên tỉnh lộ 702

105484667_288169755921478_6432195291029341077_n
Hình 4. Ngọc Nhi bên chiếc xe bán tải có thể đi khắp các địa hình

9g15 chúng tôi đến con đường mòn đi vào hai bãi biển ít dấu chân du khách, đó là Bãi Chà Là và Bãi Nước Ngọt. Điểm đặc biệt của Bãi Nước Ngọt đó là có sự hiện diện dòng suối quanh năm bắt nguồn từ Núi Chúa. Chính vì thế nên trầm tích bãi biển tại đây ngoài dải cát mịn còn có trầm tích cuội, đá thô.

102261433_2630362447219953_214629097853157376_n
Hình 5. Bãi Nước Ngọt. Ảnh: Đ.D.T.Bình

133b912cc21e3f40660f
Hình 6. Mai Quỳnh tại Bãi nước Ngọt.

Tiếp tục đi theo tỉnh lộ 702 về hướng Tây Nam, chúng tôi khảo sát Bãi Kinh – một bãi biển dài hơn 200m, nơi rộng nhất chừng 25m, cát trắng, mịn, mặt biển phẳng lặng.

59ee77109423697d3032
Hình 7. Toàn cảnh Bãi Kinh. Ảnh: Đ.D.T.Bình

b92a889bdaa927f77eb8
Hình 8. Bãi Kinh rất thích hợp cho gia đình nghỉ dưỡng, tắm biển, vui chơi dưới nước.

Đúng 12 giờ trưa, khi nắng lên đỉnh đầu, chúng tôi dùng cơm trưa tại khu du lịch Bãi Kinh và chờ tàu sang Bình Hưng.

Bình Hưng

Nắng Cam Ranh thật khủng khiếp, gần 14g nhưng mặt cô, trò vẫn nóng rát khi rời bãi Kinh đi Bình Hưng. Chỉ mất khoảng 10 phút, chúng tôi đã tới Bình Hưng – một thôn thuộc xã đảo Cam Bình rộng gần 2 km2. Bình Hưng còn có tên là Hòn Chút, hay Hòn Tý. Bình Hưng là núi đá xâm nhập có đỉnh cao khoảng 100m. Tại Bình Hưng, mấy cô trò khảo sát các điểm Hải Đăng Hòn Chút,  Bãi Cây Me, Bãi Đá Trứng.

(Trước khi cập bến tàu Bình Hưng, chú Chín Lên – lái tàu ở đảo chở chúng tôi sang Bãi tắm Cây Me. Đây là Bãi tắm chỉ có thể đến bằng đường biển, nước trong vắt, cát mịn, sau lưng là vách núi với hệ thống khe nứt chia cắt dầy đặc).

20200618_135612
Hình 9. Bãi Cây Me – Bình Hưng. Bãi biển này chỉ có thể đến bằng đường biển.

20200618_135834
Hình 10. 5 màu nước biển Cây Me trước mặt Hà Giang.

Trên đảo, phương tiện di chuyển phổ biến là xe điện chạy xăng bởi địa hình khá dốc, lái xe nói “động cơ điện không thể nào chở khách được ở đây”. Khu vực Hải đăng Hòn Chút không cho du khách tiếp cận vì lý do quân sự, nhưng nhờ giấy giới thiệu của trường, chúng tôi được lên quan sát toàn cảnh từ điểm nhìn khá thú vị này.

20200618_144917
Hình 11. Từ Hải đăng Hòn Chút nhìn về phía tây của đảo.

at_nhung-an-tuong-chi-khi-toi-hai-dang-hon-chut-moi-co-duoc_0c084da2ce66d8bc5c39622b4d9b5a66
Hình 12. Hải Đăng Hòn Chút. Ảnh: Wikimapia

15 giờ, cái nóng khô của miền Trung đã làm con đường từ Hải Đăng đến Bãi Đá Trứng dường như dài và khó hơn. Đến 15g15, trước mặt chúng tôi là một bãi đá cuội – bãi đá trứng khổng lồ.

103735257_308078823689546_5779451421014140705_n
Hình 13. Bãi Đá Trứng – Bình Hưng. Ảnh: Đ.D.T. Bình

01b9eca31790eaceb381
Hình 14. Du khách có lẽ cũng đến đây và thử sức với xếp đá cân bằng.

Sau khi đo đạc kích thước ‘đá Trứng’ xong, chúng tôi về bến tàu để trở lại Bãi Kinh lúc 16g30.

Kết thúc ngày đầu tiên, chúng tôi được ba mẹ Mai Quỳnh mời ăn tối ở Đồng Cừu – Suối Tiên, thuộc Công Hải, Thuận Bắc Ninh Thuận.

Đồng cừu là cánh đồng cỏ và ruộng lúa, phía sau là núi Bà trùng điệp. Tại đây, ngoài  chơi với cừu, du khách có thể thăm Suối Tiên, nhà gỗ, vườn hoa.

DSCF0269
Hình 15. Sinh viên vui chơi với cừu.

dacef1b2ad8050de0991
Hình 16. Buổi tối ở Đồng cừu – Suối Tiên

Ngày 2, Bình Lập – Bình Ba, cảm giác vượt trùng khơi cùng tàu cá và thuyền thúng

Ngày thứ hai của hành trình khởi đầu thật sự háo hức bởi chúng tôi được đi bằng tàu cá của Chú Sanh – dượng của Mai Quỳnh. Lộ trình được dự định vòng quanh bán đảo Bình Lập (thuộc xã Cam Lập) và một số điểm tại Bình Ba, Cam Bình (Cam Ranh, Khánh Hòa).

Xuất phát từ cảng cá Ba Ngòi lúc 7g30, nghe chú Sanh và anh Bi nói “mình sẽ đi thuyền thúng ra tàu, rồi khi đến các bãi biển, sẽ neo tàu ở xa”. Khi đẩy thuyền thúng xuống các bãi, chúng tôi có cảm giác sợ, nhưng thú vị với trải nghiệm mới mẻ này.

129ff3ac1e69e337ba78
Hình 17. Khởi hành từ cảng Ba Ngòi

5194bcb65173ac2df562
Hình 18. Từ tàu xuống thúng, rồi từ thúng lên tàu. Qua mấy bận là mấy cô trò có thể di chuyển nhịp nhàng ^^

Bình Lập có hai khu nghỉ dưỡng là Ngọc Sương và Sao Biển luôn hấp dẫn du khách. Cạnh đó có Bãi Nhỏ (Robinson), và Bãi Cồn – một dải cát trắng trải dài lộ các khối đá chồng, đá phong hóa có hình dạng ngộ nghĩnh. Khí hậu và môi trường nơi đây cực kỳ khắc nghiệt, theo thời gian, các khối đá granite rắn chắc cũng bị nắng, gió, sóng biển phá hủy, bào mòn.

z1964887505062_f54e5f410bcc6e665ef18250acf9de36
Hình 19. Muôn hình thù địa hình phong hóa trên đá xâm nhập phức hệ Cà Ná.

Chúng tôi dừng và khảo sát tại các Bãi Lao Lớn, Bãi Lao, quan sát các mũi đá và các bãi từ xa như Mũi Hời (Mũi Sộp), Bãi Mã, Bãi Bình Châu, Bãi Tàu Bể, Bãi Hõm.

Tại Bãi Nhỏ – Bãi Robinson. Chúng tôi được chú Sanh đãi một bữa thịnh soạn với tôm, cá tươi rói; vừa ăn vừa nghe chú kể những câu chuyện đi biển.

20200619_111929
Hình 20. Bữa ăn ngon ngoài sức tưởng tượng của mấy cô trò.

26f991c86d0d9053c91c
Hình 21. Cùng nhau ngồi dưới mấy cây dứa biển, nghe tiếng sóng vỗ hòa với tiếng rì rào của lá, thấy như mình được tiếp thêm nguồn năng lượng từ thiên nhiên. @Bãi nhỏ – Robinson

Chúng tôi rời Bãi nhỏ lúc 13g, vòng sang Mũi Cà Tiên (ranh giới của Ninh Thuận và Khánh Hòa) rồi tới Bình Ba.

Bình Ba (xã đảo Cam Bình) như một chú bướm khổng lồ đậu trên tấm gương xanh vừa chắn bão cho Vịnh Cam Ranh (Bình Ba có nghĩa là bức bình phong che chắn phong ba bão táp), vừa chấn giữ một vùng biển quan trọng của đất nước, vì vậy từ xa xưa, Bình Ba đã là một khu vực quân sự cực kỳ quan trọng. Làng đảo Bình Ba nằm yên ả ở phía Nam, được che chắn bởi 4 ngọn núi theo hướng đông là Núi Bãi Vò (cao hơn 100m), Hòn Cò (cao hơn 120m), và phía tây – tây nam là Mao Giư (hay Mao Du) (cao 106m) và Ba Dũ (cao 206m).

Bình Ba có khá nhiều Bãi biển ấn tượng như Bãi Nồm, Bãi Chướng, Bãi Nhà Cũ, Bãi Hòn Rùa (Bãi Cây Me), Bãi Hòn Cò, Bãi Yến…. từ tháng 3 đến tháng 9, nước biển buổi sáng trong đến mức có thể thấy tận đáy. Ven đảo Bình Ba có nhiều san hô và dễ dàng ngắm nhìn khi triều xuống.

Đến Bình Ba vào khoảng 14g, chú Sanh đưa chúng tôi vào Bãi Cây Me hay còn gọi là Bãi Hòn Rùa bởi từ trên cao nhìn xuống, mũi đá nhô ra biển giống như chú rùa. Bãi biển phần lớn là cát thô hình thành từ vụn san hô, thạch anh, cuội và đá tảng. Điểm nổi bật của Bãi chính là dải san hô sát bờ dần lộ ra khi triều xuống.

4e35fa0604c3f99da0d2 (1)
Hình 22. Bãi Hòn Rùa (Bãi Cây Me) với dải san hô ven bờ

06449a9a6f5f9201cb4e
Hình 23. Hòn Rùa nhìn từ điểm nhìn trên đảo Bình Ba.

Mùa này chú Sanh bảo không cập tàu phía đông nam đảo được do gió mạnh nên tàu chúng tôi cập Bãi Nhà Cũ lúc 15g. Bãi Nhà Cũ cũng là một bãi biển đẹo, nước trong vắt, san hô dầy đặc. Khu vực bãi Nhà Cũ là khu quân sự quản lý nên việc di chuyển, tham quan của du khách bị hạn chế.

20200619_143534
Hình 24. Tháp quân sự tại cửa ngõ vào Bãi Nhà Cũ.

20200619_150011
Hình 25. Di chuyển bằng thúng cập bến bãi Nhà Cũ, Bình Ba.

17:00, chúng tôi nhận phòng tại một nhà nghỉ ở khu Bãi Nồm. Chiều tối mấy cô trò  khảo sát quanh Bãi Nồm, ngắm một thế giới san hô lung linh, huyền ảo.

Ngày 3, khám phá Bình Ba, trở về đất liền

Ngày thứ ba của chúng tôi bắt đầu thật sớm (từ 5g15) ở bãi Chướng, phía đông của đảo để đón bình minh. Đây là một bãi biển dạng túi chắn bởi 2 mũi đá xâm nhập nhưng là vị trí hứng gió “độc” nên ít người tới tắm. Ngắm bình minh ở một nơi xa, giữa không gian trời – biển bao la, khi những tia sáng đầu tiên ló lên, chúng tôi cảm nhận được hết cái tuyệt diệu của sự khởi đầu.

Dùng bữa sáng xong, chúng tôi tiến hành khảo sát Lô Cốt cũ, điểm ngắm Bãi Hòn Rùa. Bãi đá Lô Cốt là một thềm biển cao khoảng 50-60m, trên bề mặt có các khối đá lớn nhỏ đủ mọi kích thước. Đây cũng là một vị trí thích hợp để quan sát Cửa Bé, Vịnh Cam Ranh.

d201ed921c57e109b846
Hình 26. Bình minh trên Bãi Chướng – nơi đón bình minh sớm nhất Bình Ba.

81ba8b0d79c88496ddd9
Hình 27. Đường đèo lên Lô Cốt Cũ.

025c651f96da6b8432cb
Hình 28. Bãi đá Lô Cốt cũ.

nồm
Hình 29. Bãi Nồm buổi sáng – Bãi tắm chính của Bình Ba.

Cô, trò quyết định tắm để một lần in dấu tại Bãi Nồm nước xanh biếc. Bình Ba không chỉ có Bãi Nồm, còn nhiều điểm ấn tượng chưa khám phá được, thất tiếc nuối.

Buổi chiều tiến hành thăm quan Chùa Ốc – chùa Từ Vân, ngang qua Đầm Thủy Triều, thăm đài tưởng niệm Gạc Ma, Bãi Dài, và điểm cuối là nhà Ngọc Nhi ở tít tận chân núi Hàm Rồng, thuộc xã Cam Phước Tây, huyện Cam Lâm.

20200620_154415
Hình 30. Chùa Ốc – ngôi chùa được trang trí tinh xảo từ vỏ ốc.

20200620_162858
Hình 31. Trên đầm Thủy triều.

20200620_163801
Hình 32. Đài tưởng niệm các chiến sĩ Gạc Ma.

20200620_171150
Hình 33. Bãi Dài – Cam Ranh. Một bãi biển đang được khai thác phát triển hàng loạt dự án khu nghỉ dưỡng, resort cao cấp của Cam Ranh.

Chuyến đi khảo sát của bốn cô trò kết thúc an toàn. Tài liệu chuyến đi sẽ là những tư liệu quý cho các bài báo cáo cũng như nghiên cứu của mình, ngoài ra chúng tôi còn có những kỉ niệm thật vui và ý nghĩa nữa. Càng đi chúng tôi càng được rèn luyện nhiều điều và nhất là cảm thấy thêm yêu đất nước mình.

Xin chân thành cảm ơn gia đình Mai Quỳnh, gia đình Ngọc Nhi, gia đình chú Sanh, và chú Bình đã giúp đỡ cho hành trình của mấy cô trò an toàn và thuận lợi./.

Phương Chi