HỘI THẢO QUỐC TẾ VỀ GIÁ TRỊ DI SẢN CÔNG VIÊN ĐỊA CHẤT LÝ SƠN-SA HUỲNH

Ngày 18-19/6/2019,Hội thảo Quốc tế về giá trị di sản công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh được tổ chức tại Quảng Ngãi với sự tham dự của nhiều nhà khoa học về địa chất, khảo cổ, văn hóa, lịch sử trong và ngoài nước.

20190618_082221

Đến tham dự Hội thảo có ông Guy Martini Tổng thư ký mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu, các đại diện Ban quản lý các Công viên địa chất (CVĐC) toàn cầu của UNESCO và Việt Nam, đặc biệt có sự hiện diện của nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương.

20190618_092724
Bài trình bày của Ông Guy Martini “Làm thế nào để phát triển thành công CVĐC toàn cầu UNESCO.”
20190618_080414
Gian hàng triễn lãm của các Công viên địa chất Việt Nam và trưng bày các sản phẩm địa phương.

Hội thảo lần này cho thấy diện mạo một CVĐC đã được định hình. Trên diện tích 4.600 kmCVĐC (2.000kmđất liền, 2.600kmmặt biển) đã xác định được 87 điểm có giá trị di sản địa chất, văn hoá lịch sử, và đa dạng sinh học.

Nổi bật CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh với chủ đề Miền đất của những chuyển động (The Land of Motions). Đó là chuyển động từ tây sang Đông là sự dịch chuyển, nâng lên hạ xuống của thạch quyển lục địa cổ Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi, là sự cuộn chảy của những dòng nham thạch trên đảo Lý Sơn. Chuyển động từ Bắc xuống Nam là dòng thời gian, dòng chảy của những nền văn hóa từ Sa Huỳnh, Chămpa đến Đại Việt.

Các điểm di sản chọn lọc phân bố trên bốn tuyến: 1) Bí ẩn nơi Đảo thiêng – tuyến về phía Đông, tham quan vùng lõi của CVĐC là đảo Lý Sơn với 30 điểm di sản địa chất và văn hóa; 2) Vũ điệu thời gian – tuyến về phía Tây, trong hương quế Trà Bồng với 20 điểm di sản; 3) Hành trình về những nền văn hóa cổ – tuyến về phiaNam tại trung tâm của nền văn hóa Sa Huỳnh, và tiếp nối dòng chảy văn hóa là Chămpa và giao thoa với nền văn hóa Đại Việt sau này, với 19 điểm di sản; và 4) Tiếng vọng của biển và Ký ức chiến tranh – tuyến về phía Bắc CVĐC với 18 điểm di sản.

geotours-quang-ngai-a3-revised-18052019
Các tuyến du lịch và 87 điểm dừng chân của CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh. Nguồn: Website của CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh

Chương trình hội thảo được chia thành 3 phiên: 1) Giá trị di sản văn hóa khảo cổ Sa Huỳnh nhân 110 năm phát hiện, nghiên cứu về văn hóa Sa Huỳnh (7 báo cáo); 2) Giá trị di sản địa chất (8 báo cáo); và 3) Công tác quản lý, khai thác và phát triển bền vững các giá trị di sản (2 báo cáo).

Các báo cáo, tham luận được trình bày tại Hội thảo đã nêu những kết quả nghiên cứu mới về văn hóa Sa Huỳnh, thêm nhiều công bố giá trị về các di sản địa chất trên địa bàn CVĐC.

20190618_085905
Ông Nguyễn Minh Trí – BQL CVĐC giới thiệu về CVĐC Lý Sơn – Sa Huỳnh

Việc nhận diện đầy đủ giá trị di sản địa chất, văn hóa – lịch sử là bước rất quan trọng làm cơ sở cho tỉnh Quảng Ngãi xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy di sản phù hợp với thực tế và các tiêu chuẩn quốc tế.

Thực địa sau hội thảo được tổ chức tại 3 vị trí: Bảo tàng Tỉnh Quảng Ngãi, một vài điểm di sản trong tuyến Bí ẩn nơi đảo thiêng – ra Đảo Lý Sơn, và Khu chứng tích Sơn Mỹ.

DSCF0158
Bãi Hang – đảo Bé, một bãi biển dạng túi với vách đá basalt ấn tượng

Theo tiến độ, hồ sơ Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh sẽ được hoàn chỉnh và đệ trình UNESCO vào tháng 11 năm 2019./.

Phương Chi.

TỔNG QUAN VỀ ĐỊA DU LỊCH-Bài 2: Đặc điểm địa du lịch

Địa du lịch bao gồm hai hợp phần “Địa” (Geo-) và “du lịch” (-tourism), trong đó “Địa” nghĩa là “Địa chất” nên đối tượng mà nó hướng đến sẽ là các dạng thành tạo (form), các quá trình địa chất (process),thời gian địa chất (time); còn hợp phần “du lịch” trong khái niệm này sẽ quan tâm đến khía cạnh: Nguồn cung (Supply): làm thế nào để phát triển các điểm đến – Nhu cầu (Demand): du khách trong nước và quốc tế. (Ross Dowling, 2011)

1
Hình 1: Hai hợp phần của địa du lịch (Newsome & Dowling, 2006)

Ross đã đưa ra 3 thông điệp quan trọng từ việc diễn giải cho đặc điểm địa du lịch:

1.Địa du lịch tập trung chủ yếu vào ĐỊA CHẤT và CẢNH QUAN, vì vậy có thể đẩy mạnh:

  • Bảo tồn đa dạng địa học
  • Hiểu biết khoa học trái đất
  • Trải nghiệm các điểm địa chất lý thú

Tiếp tục đọc “TỔNG QUAN VỀ ĐỊA DU LỊCH-Bài 2: Đặc điểm địa du lịch”

LÝ SƠN – HÃY CẢM NHẬN VẺ ĐẸP BẰNG GIÁC QUAN

“Khi đi đến một thắng cảnh tuyệt đẹp, việc đầu tiên bạn sẽ làm gì?” Đó là câu hỏi tôi đã hỏi qua hầu như tất cả các lớp tôi dạy và đa phần các bạn ấy trả lời việc đầu tiên bạn có thể làm là đưa máy ảnh/ điện thoại lên chụp hình. Nhưng… tại sao bạn không để cái giây phút tuyệt vời nhất đó để đánh thức các giác quan của bạn.

Trên hẻm vực Grand Canyon (Hoa Kỳ) có ghi một câu rất hay: “Một phút thôi, Không đọc, không nói, không chụp hình, chỉ có nhìn và ngắm….”

Và đến với Lý Sơn hãy sử dụng hết tất cả các giác quan của bạn trong du lịch chứ không chỉ  đơn thuần là chiếc máy ảnh.

Hãy sử dụng thị giác của bạn để thưởng thức hết tất cả vẻ đẹp của vách biển hiện đại Hang Câu – Chùa Hang: đó là một mắt cắt địa chất vĩ đại của một nón núi lửa phun nổ có tuổi khoảng 2000 năm. Hay hãy thu vào tầm mắt bạn hết cả đất – trời – biển hùng vĩ của Lý Sơn từ trên đỉnh Thới Lới. Hay một bãi biển trong vắt đến ngỡ ngàng tương phản trên nền đen nhánh của dòng bazan tại bãi Tiên trên Đảo Bé. Thị giác bạn sẽ cực kỳ thoả mãn mà không có chiếc máy ảnh nào có thể đem lại được.

DSCF6342
Vách biển hiện đại Hang Câu

Hãy sử dụng thính giác để lắng nghe đất trời biển đảo. Là tiếng sóng vỗ vào hốc đá hang núi lửa tạo âm thanh khò khè, hay tiếng gió reo vi vu qua hàng dừa nơi cù lao Bờ Bãi, hay thú vị hơn nữa là tiếng giòn tan lách tách trong miệng khi bạn thưởng thức món gỏi rong biển – một đặc sản tại đảo.

DSCF4046
Cù lao Bờ Bãi (Đảo Bé)

Hãy sử dụng khứu giác của bạn để ngửi thấy mùi vị tươi nguyên trong lành không tạp chất của gió biển, hay cái mùi cay nồng trên ruộng tỏi Lý Sơn, hay tuyệt vời hơn là hương thơm thoang thoảng của hoa bàng vuông nở bung như những chùm pháo hoa vào buổi tối.

20170609_192923
Hoa bàng vuông trên Đảo lớn

Hãy sử dụng vị giác của bạn để nếm hết tất cả các vị mặn, ngọt,  chua, cay… của các đặc sản nơi đây như các loại cá, sò, ốc, nhum, rong, tỏi,… Đó sẽ là những hương vị tươi nguyên nhất, tuyệt vời nhất làm cho chuyến hành trình của bạn thêm phần khó quên.

20170609_113312
Gỏi rong biển tươi mát giòn tan trong miệng

Và hãy để xúc giác của bạn cảm nhận hết tất cả không gian trời, biển, núi non và cả con người miền biển đảo dân dã, chân chất, thật thà.

20170610_173702
Lý Sơn nhìn từ đỉnh núi Thới Lới

Tất cả những trải nghiệm tuyệt vời này có lẽ sẽ luôn theo bạn và mãi trong ký ức của bạn để chỉ chờ cho đến mùa hè sẽ bung ra hối thúc chúng ta lại xách ba lô lên và tiếp tục rong ruổi trên những nẻo đường đất nước. Hãy đến Lý Sơn để cảm nhận nhé!

Cuối cùng, hãy đồng hành cùng Cổng thông tin Địa Môi trường của chúng tôi, sẽ cung cấp thêm cho bạn những kiến thức về khoa học trái đất để hiểu thêm vì sao lại có những cảnh quan tuyệt vời đến như vậy để chúng ta cứ mãi được đi khám phá và chinh phục./.

Phương Chi

HÃY DỪNG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN DU KHÁCH BẰNG XE JEEP TẠI SUỐI TIÊN

Giới thiệu

Suối Tiên là một địa điểm không thể bỏ qua khi đến tham quan Mũi Né, Phan Thiết. Suối Tiên chảy theo ranh giới giữa dải đồi phía đông cấu tạo bởi cát màu trắng xám và dải đồi phía tây là cát đỏ phủ lên cát trắng xám. Cát màu đỏ thuộc hệ tầng Phan Thiết có tuổi 85.000 ± 9.000 năm hình thành vào giai đoạn biển tiến Pleistocene muộn (MIS-5), cát trắng xám thuộc hệ tầng Mũi Né có tuổi > 204.000 năm hình thành trong giai đoạn biển tiến Pleistocene giữa (MIS-7). Đây là vết lộ địa tầng tương ứng với hai giai đoạn biển tiến được định tuổi tuyệt đối duy nhất ở Việt Nam*.

Suối Tiên được đánh giá là một geosite có giá trị cao về mặt khoa học địa chất, địa mạo và giá trị thẩm mỹ (Hà Quang Hải và nnk). Trên sườn phía tây suối, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy các dạng vi địa hình phản ánh đặc điểm thạch học của hai hệ tầng. Trên cát đỏ (hệ tầng Phan Thiết) xuất hiện các khe rãnh xâm thực, vết trượt, cát trôi. Trên cát trắng xám (hệ tầng Mũi Né) có các “tháp cát, nấm cát” kiểu giả karst, các vách thẳng đứng, các hàm ếch xâm thực và thác nước.

7Hình 1: Vách đồi phía tây, cát đỏ phủ lên cát trắng gồm các dạng địa hình độc đáo

Lội bộ dọc suối – con đường mòn địa chất (geotrail) thú vị

Nước suối Tiên mát rượi, mực nước thường đến cổ chân, đôi chỗ đến nửa gối và nơi sâu nhất cũng không quá đầu gối. Đáy suối cát có màu đỏ cam do trầm tích sườn đồi phía tây chảy xuống. Từ lâu, Suối Tiên đã là một điểm tham quan của du khách trong và ngoài nước. Việc tham quan trải nghiệm tại nơi đây chủ yếu là đi bộ dọc theo suối để ngắm các dạng vi địa hình cũng như cảnh quan độc đáo và việc lội bộ trên nền suối cát êm chân làm cho du khách cảm thấy khá thú vị nhất là trong cái tiết trời oi ả của đồi cát miền Trung rộng lớn.

Lội bộ từ cửa suối đến thác nước, du khách sẽ thật sự thú vị khi thấy ranh giới rõ ràng giữa hai hệ tầng (cát đỏ phủ trên cát trắng), sự xuất hiện các bậc thềm suối, các tháp cát giả karst (Hình 2), các delta (Hình 3), các vết trượt, các hàm ếch và cuối lộ trình là thác nước với hố xoáy chân thác.

          Hình 2,3,4,5: Du khách đi dọc suối để ngắm cảnh quan độc đáo

Suối Tiên đang trong quá trình suy thoái

Những dạng địa hình nói trên (trượt đất, cát chảy, hàm ếch…) phản ánh quá trình suy thoái của suối Tiên. Đi dọc theo suối, có thể dễ dàng nhận thấy các vết trượt dày đặc, có kích thước khác nhau. Tại một số vị trí trên sườn dốc còn quan sát được rãnh xâm thực sâu, khá lớn; các vết trượt lòng máng thường hình thành trên cát đỏ. Trên cát trắng xám thường là các vách dốc đứng, các khe rãnh xâm thực hẹp, các “carư” dạng lưỡi mác có kích thước khác nhau; chân cát xám trắng có các hàm ếch xâm thực khá rõ, một số vị trí các hàm ếch này đã sập xuống đáy suối.

15Hình 6: Toàn cảnh một cung trượt.

Cung truot_26.4.2010Hình 7: Trên ảnh Google Earth 26/4/2010, ta có thể quan sát hàng loạt cung trượt khá rõ trên sườn tây

Địa hình (độ dốc cao của sườn), đặc điểm trầm tích (chủ yếu là cát bở rời hoặc gắn kết yếu), lớp phủ thực vật trơ trụi là những yếu tố chính dẫn đến sự suy thoái của Suối Tiên (Hình 8).

Hình 8: Tác động xâm thực đang làm Suối Tiên suy thoái

Hoạt động du lịch cũng góp phần gia tăng sự suy thoái của Suối Tiên. Du khách đến đây ngày một nhiều. Một số du khách trèo trên sườn cát chảy, ngồi lên các khối giả karst (Hình 9), di chuyển dọc suối làm gia tăng xói mòn, kết quả là lòng suối ngày một mở rộng và khoét sâu hơn. So sánh cùng một vị trí trong 3 thời kỳ cho thấy bề rộng suối mở rộng gấp 3-4 lần (Hình 10).

11Hình 9: Một hàm ếch khoét sâu vào khối giả karst. 12/2015

Hình 10: Khúc suối bị mở rộng do tác động du lịch (12/2012-12/ 2014-6/2016)

Dịch vụ xe jeep dọc Suối Tiên là không thích hợp

Cách nay khoảng 2-3 tháng, xuất hiện các xe Jeep chở khách dọc Suối Tiên. Việc đưa se jeep vào Suối Tiên sẽ dẫn đến những hệ lụy không tốt cho điểm đến “bồng lai tiên cảnh” này.

Hình 11: Ngay tại khu vực xuất phát đã bắt gặp dịch vụ chở bằng xe Jeep vào thác

Chiều dài của con suối chưa đầy 1 km, phương tiện di chuyển bằng xe Jeep hoàn toàn không phù hợp. Ngồi trên xe, du khách sẽ không cảm nhận được những điều lý thú xuất hiện liên tục theo vách suối. Lòng suối khá hẹp, nước nông, nền cát mịn, nếu lội bộ sẽ làm tăng thêm sự thích thú của du khách. Khi những chiếc xe Jeep đi qua, bấm còi inh ỏi, các du khách phải vội vàng nhường lối (nép vào vách suối), nước bắn lên người, khiến cho những cảm nhận về một cảnh quan tự nhiên không còn nữa. Cũng không loại trừ những tai nạn giao thông có thể xảy ra.

Khi xe Jeep di chuyển, lòng suối sẽ bị khoét sâu, sóng sẽ tác động đến vách suối; tức là quá trình xâm thực sẽ gia tăng (cả sâu và ngang); kết quả là các dạng vi địa hình, địa mạo độc đáo ven suối sẽ bị phá hủy nhanh chóng.

Hình 12: Việc di chuyển bằng xe Jeep qua những khúc hẹp như thế này sẽ làm tăng xói lở hai bên bờ

Thay lời kết

Geosite Suối Tiên thuộc tiêu chí độc đáo (duy nhất) và phức hợp (địa mạo-địa tầng), đã được đề xuất là geosite cấp Quốc gia. Loại hình thích hợp tham quan geosite này là đi bộ, đi dọc theo lòng suối (geotrail) du khách có trải nghiệm thú vị về địa chất, địa mạo nơi đây. Đưa xe jeep vào Suối Tiên sẽ làm cho geosite này suy thoái nhanh hơn, các du khách thích thú đi bộ sẽ xa lánh dần. Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng tỉnh Bình Thuận nên dừng ngay hoạt động dịch vụ xe Jeep tại nơi này. Hơn thế nữa, Suối Tiên cần được quy hoạch thành một điểm du lịch, có hướng dẫn viên thuyết minh các hiện tượng địa chất, địa mạo và cần có giải pháp bảo tồn geosite này – một tài nguyên vô giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho nơi đây.

Phương Chi.

* Đọc thêm bài Các geosite ven biển Bình Thuận trong diamoitruong.com