26.11.2017, dẫn lớp Cao học QLMT & TN K.26 đến Lộc An để kiểm tra Bản đồ hiện trạng sử dụng đất được thành lập bằng kỹ thuật xử lý ảnh và giải đoán tư liệu viễn thám. Cửa sông Lộc An, mỗi lần đến lại thấy thay đổi; nhưng lần này sự thay đổi lớn hơn cả.
Bờ kè bằng công trình cứng kiên cố tại đoạn lõm bờ sông nay đã hoàn thành.
Xói lở trong khoảng 6 tháng qua (từ tháng tư đến nay) tiếp tục phá hủy khu du lịch khi những bao cát yếu ớt không thể chống lại sóng biển.
Ngoài xa bờ có hai nơi được đổ đá khối và phía tây cửa sông là đống đá đổ dọc theo một Stabiplage đã bị rách nát.
Dáng dấp của một công trình kè luồng đã dần hình thành ở cửa sông này.
Công nghệ Stabiplage được lắp đặt ở cửa Lộc An đã nhanh chóng bị dòng chảy và sóng phá hủy; thời gian đầu có sự bảo trì, lắp đặt bổ sung, nhưng rồi công trình vẫn xuống cấp. Từ tháng 6 năm 2013 đến đầu năm 2016, công ty Espace Pur nhiều lần cam kết sửa chữa công trình, nhưng vẫn cứ lỗi hẹn [1].
Với việc xây dựng kè luồng, kè bờ bằng công trình cứng xem như công nghệ Stabiplage chống xói lở ở Lộc An được kỳ vọng ban đầu [2], nay đã thất bại. Một công trình nhiều tỷ đồng đã theo những hạt cát nhỏ bé đi vào biển cả mênh mông.
Một số hình ảnh cửa Lộc An ngày 26.11.2017:
Công trình kè bờ xói lở gần cửa sông đã hoàn thành
Phát triển thủy điện lưu vực Mekong đang tiến triển với tốc độ ngày càng cao. Thủy điện đã ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên và xã hội lưu vực Mekong và đe dọa sinh kế ở địa phương vì các dự án thủy điện tăng về quy mô và số lượng. Bài viết này dựa trên kiến thức khoa học về những tác động môi trường của việc phát triển thủy điện Mekong để xem xét những ảnh hưởng do biến đổi môi trường đến sinh kế của người dân địa phương. Bài báo tập trung vào việc phát triển thủy điện sẽ ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên tái tạo quan trọng như thế nào và điều này sẽ ảnh hưởng đến việc sản xuất lương thực và thu nhập cho hàng triệu cư dân lưu vực ra sao. Nghiên cứu này cho rằng an ninh lương thực và kinh tế của đa số dân cư địa phương gắn bó không thể tách rời với sự toàn vẹn của môi trường tự nhiên. Do đó, phát triển thủy điện liên tục sẽ tác động xấu đến sinh kế của hàng triệu cư dân lưu vực. Cần có những biện pháp thay thế bền vững hơn.
1.Giới thiệu
Sông Mekong bắt đầu cuộc hành trình 4800 km trên cao nguyên Tây Tạng ở Trung Quốc, đi về phía đông nam, qua sáu quốc gia đang phát triển và cuối cùng đổ ra Biển Đông của Việt Nam.
Lưu vực Mekong được chia thành hai tiểu lưu vực: thượng lưu và hạ lưu. Thượng lưu sông nằm trong lãnh thổ Trung Quốc và Myanmar, chiếm khoảng 30% diện tích toàn lưu vực và có dân số khoảng 15 triệu. Lưu vực Mekong từ “Tam giác Vàng” về phía Nam là hạ lưu vực, thuộc lãnh thổ của Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Hạ lưu vực chiếm 70% diện tích lưu vực và có khoảng 60 triệu người. Có khoảng 29,6 triệu người sống và làm việc với 15 km của chính dòng sông Mekong. Nghiên cứu này tập trung vào tác động hạ lưu vực Mekong nơi có tầm quan trọng cả về kinh tế xã hội và môi trường hơn so với thượng lưu.
Tại hạ lưu vực, hiện nay có 25 đập thủy điện đang hoạt động và 99 dự án thủy điện sông nhánh trong các giai đoạn khảo sát khác nhau. Như vậy, hầu hết các sông nhánh Mekong đều có các đập hoặc đã được xây dựng xong hoặc dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Phần này tập trung vào hai đập thủy điện đặc biệt được công bố rộng rãi như: đập Pak Mun ở đông bắc Thái Lan và đập Thác Yali ở Việt Nam. Đọc tiếp “TÁC ĐỘNG PHÁT TRIỂN THUỶ ĐIỆN LƯU VỰC MEKONG ĐẾN SINH KẾ ĐỊA PHƯƠNG”→
Tình hình sạt lở bờ sông, bờ biển ở ĐBSCL ngày càng nhiều và nghiêm trọng.
Các nguyên nhân cơ bản thường được nói đến thời gian gần đây là do thiếu hụt trầm tích bị các đập thủy điện trên dòng chính sông Lancang – Mekong giữ lại, và do lạm khai thác cát sông.
Hiểu sâu để có giải pháp tốt. Nhằm mục đích này, xin đóng góp một số ý kiến vào nhận thức khách quan vấn đề sạt lở và từ đó một số việc cần làm theo thiện ý của tác giả.
1.Trước tiên, việc sạt lở bờ sông ở đồng bằng đã từng xảy ra trong những thập niên 1980 và trước đó, tại thị xã Sa Đéc, thị xã Hồng Ngự và nhiều nơi khác nữa, mỗi lần đã từng “nuốt chững” hàng chục căn nhà kiên cố. Lúc đó chưa có đập thủy điện nào ở thượng nguồn. Bởi lẽ bồi lở hai bờ của một con sông là tất yếu và có tính quy luật. Không chỉ thấy sạt lở mà quên yếu tố bồi. Trong sạt lở có bồi và ngược lại.
2.Sau khi sạt lở, các cơ quan chức năng ở An Giang đã đo địa hình lòng sông trong khu vực sạt lở. Đã “thấy” một hố sâu đến -43 mét và vách đứng nơi sạt lở (Hình 1). Chúng ta sẽ trở lại dưới đây về các hố sâu giữa sông, các vách đứng dọc bờ, kết quả tác động của dòng chảy lên lòng sông và bờ sông.
Hình 1. Ngã ba sông Hậu – sông Vàm Nao (trái) và nơi sạt lở phóng to (phải). Nguồn: Tỉnh An Giang.
Vào khoảng 1:00 ngày 12-10, một trận sạt lở đất, đá kinh hoàng tại xóm Khanh, xã Phú Cường (huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình) đã vùi lấp bốn ngôi nhà dưới chân đồi, 18 người trong sáu gia đình bị nạn, có hai gia đình không còn lấy một ai.
“Bộ Quốc phòng đã huy động hơn 300 người tham gia công tác tìm kiếm cứu hộ… Bộ Công an cũng đã huy động phương tiện gồm máy dò, chó nghiệp vụ, xe chữa cháy…Ngoài ra, hàng trăm công an, bộ đội, dân quân tự vệ, dự bị động viên, cùng các phương tiện máy móc của tỉnh Hòa Bình cũng đã được huy động đến hiện trường” [6].
Cuộc tìm kiếm cứu hộ được thực hiện ngay sau thảm họa, đến trưa ngày 18 tháng 10 hai thi thể cuối cùng mới được tìm thấy. Như vậy phải mất một tuần, với một lực lượng đông đảo, cùng nhiều thiết bị, việc tìm kiếm nạm nhân mới kết thúc.
Có thể nói 18 người chết tức tưởi do đất đá vùi lấp giữa đêm là một thảm họa. Trong tuần xảy ra thảm họa và tìm kiếm nạn nhân, báo chí tràn ngập những bài viết sự kiện này; tuy vậy thông tin đến với người đọc nghèo nàn, đơn điệu và lặp đi lặp lại.
Thảm họa Xóm Khanh đến nay đã đi qua, nhưng chưa thấy Sở Khoa học, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình, Bộ Tài nguyên và Môi trường, các Viện Khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực thảm họa tự nhiên đến khảo sát, điều tra thực địa nhằm xác định nguyên nhân để có giải pháp phòng tránh những thảm họa tương tự trong tương lai.
Do không có điều kiện khảo sát thực tế, dựa vào các hình ảnh, những lời kể từ những nhân chứng tại hiện trường thảm họa; người viết bài này đề cập một số nội dung liên quan dưới dạng câu hỏi và mong muốn được các nhà chuyên môn cùng thảo luận, làm sáng tỏ nguyên nhân dẫn đến thảm họa. Đọc tiếp “XÓM KHANH 12.10.2017 – HIỆU ỨNG DOMINO THẢM HỌA ?”→
(1) Khoa Kỹ thuật Xây dựng – Trường Đại học Bách khoa TP HCM
(2)Khoa Môi trường – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM
(Nguồn: kỷ yếu Hội nghị Khoa học Công nghệ lần 15 – Đại học Bách Khoa Tp.HCM)
Tóm tắt: Đất nông nghiệp nước ta bị suy thoái nghiêm trọng ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất người dân. Việc tìm kiếm và nhân rộng các mô hình canh tác nông nghiệp bền vững và phù hợp tập quán sản xuất của người bản địa là một yêu cầu cấp thiết. Bộ tiêu chí SAFA (Sustainability Assessment of Food and Agriculture systems) cung cấp một bộ gồm 4 lĩnh vực, 21 chủ đề và 58 chủ đề phụ được chi tiết hóa thành 118 tiêu chí. SAFA đã được áp dụng rộng rãi và cho kết quả tốt trong đánh giá nông nghiệp bền vững theo nhiều quy mô khác nhau. Nghiên cứu này áp dụng công cụ SAFA ở quy mô nông hộ, nghiên cứu điển hình trên hai mô hình nông nghiệp của người M’Nông tại xã Yang Mao, huyện Krông Bông, tỉnh Đak Lak. Kết quả nghiên cứu cho thấy cả hai mô hình đều đạt mức bền vững cao. Các hạn chế cần cải thiện gồm: an toàn nguồn nước, sự công bằng trong thương mại cho người sản xuất và đảm bảo sức khỏe và sự an toàn cho người trực tiếp lao động sản xuất.
Từ khóa: Nông nghiệp bền vững, SAFA, nông hộ, M’Nông, Đak Lak.
Giới thiệu
Đến nay, 106 quốc gia đã xây dựng khung mục tiêu và tiêu chí phục vụ phát triển bền vững [5]. Mặc dù vậy, vẫn chưa có những quy chuẩn quốc tế nào rõ ràng để xác định các yêu cầu trong sản xuất nông nghiệp bền vững, cũng như chưa có một định nghĩa nào được chấp nhận rộng rãi để đánh giá một nhà sản xuất nông nghiệp là “bền vững”.
Để khắc phục sự khiếm khuyết này, SAFA được xây dựng để áp dụng đánh giá tính bền vững cho các nhà sản xuất nông nghiệp ở nhiều quy mô khác nhau. Khung SAFA phân thành 4 cấp độ: 4 khía cạnh, 21 chủ đề, 58 chủ đề phụ và 118 tiêu chí [2].
Năm 2016, Việt Nam có đến 49,19% hộ ở nông thôn là hộ sản xuất nông nghiệp. Số hộ này sản xuất 70% rau, quả, thịt, trứng, cá và khoảng 30% quỹ lương thực cho cả nước [1].
Hình 1: Sơ đồ vị trí xã Yang Mao
Do đó, việc đánh giá, lựa chọn và áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững ở quy mô nông hộ sẽ mang lại một sự cải thiện rất lớn cho kinh tế nông nghiệp xanh của cả nước.
Xã Yang Mao là một trong 11 xã có địa phận thuộc VQG Chư Yang Sin. Năm 2015, đất nông nghiệp của xã chiếm đến 90,48%. Người M’nông chiếm đến 65% nhân khẩu của xã và hầu hết sinh sống bằng nghề nông [4]. Các cây trồng chủ lực của người M’nông là mỳ và bắp. Các vật nuôi phổ biến là bò và heo. Đọc tiếp “ỨNG DỤNG CÔNG CỤ SAFA ĐÁNH GIÁ TÍNH BỀN VỮNG CỦA MÔ HÌNH CANH TÁC QUY MÔ NÔNG HỘ”→
Theo trang Mining Global, danh sách dưới đây là TOP 10 mỏ khoáng lộ thiên lớn nhất, ấn tượng nhất và ngoạn mục nhất thế giới trong công nghiệp khai khoáng hiện nay.
Khai thác lộ thiên là một trong những kỹ thuật được sử dụng nhiều nhất để khai thác khoáng sản dưới lòng đất. Phương pháp này được sử dụng trong trường hợp vùng quặng khoáng nằm gần bề mặt Trái Đất. Phương pháp này không chỉ mang lại hiệu suất khai thác cao mà còn tạo nên những mỏ khoáng lộ thiên cực kỳ ấn tượng và ngoạn mục.
Dưới đây là 10 mỏ lộ thiên lớn nhất, ấn tượng và ngoạn mục nhất thế giới trong công nghiệp khai khoáng hiện nay:
10. Mỏ đồng Escondida – Chile
Mỏ đồng Escondida – Chile – Ảnh: Mining Global
Nằm trên vùng đất rộng lớn của sa mạc Atacama thuộc Chilê, mỏ đồng Escondida là một trong những mỏ lộ thiên lớn nhất thế giới. Escondida gồm hai mỏ lộ thiên là Escondida và Escondida NORTA, dài 3,9 km, rộng 2,7 km và sâu 645m. Escondida cũng được biết đến là mỏ lộ thiên sâu nhất thế giới. Đọc tiếp “10 mỏ khoáng lộ thiên ấn tượng nhất thế giới nhìn từ trên cao”→
Tỉnh Cà Mau được bao bọc bởi hai mặt biển: biển Đông và biển Tây với đường bờ dài 254 km. Trong những năm qua, cộng đồng sống dọc ven biển Cà Mau đang bị ảnh hưởng đáng kể bởi sự xâm thực biển. Trong tương lai, hàng trăm ngàn ha đất canh tác dự kiến sẽ bị ngập do nước biển dâng. Nước biển dâng và xâm nhập mặn cũng ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái của rừng ngập mặn và đa dạng sinh học.
Trong ba mươi năm (1965-1995), bờ biển Đông tương đối ổn định; bờ biển Mũi và Bờ Tây bồi tụ với tốc độ khoảng hơn 100m mỗi năm. Tuy nhiên, từ vài chục năm qua, bờ biển đã bị xói mòn nghiêm trọng kể cả bờ biển Mũi.
Đề tài “Biến động bờ biển mũi Cà Mau trong hai mươi năm (1995-2015)” được thực hiện nhằm làm sáng tỏ quá trình xói lở và bồi tụ, góp phần phục vụ quy hoạch bảo vệ bờ biển, đảm bảo phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong tương lai.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này chủ yếu sử dụng phương pháp xử lý ảnh viễn thám, trong đó đường bờ biển được lọc bằng phương pháp Gathot Winasor. Năm 2011, Gathot Winasor đã dùng phép tỷ số ảnh để tách tự động vùng nước và vùng bờ. Trong nghiên cứu này các kênh tỷ lệ 4/2 và 5/2 (ảnh Landsat 5 và Landsat 7); 5/3 và 6/3 (Landsat 8) được sử dụng. Hình 1 trình bày quá trình xử lý đánh giá biến động đường bờ biển.
TTO – Các nhà khoa học chia sẻ nhận định này tại tọa đàm về khai thác, sử dụng khoáng sản titan-zircon của Bình Thuận, tổ chức sáng 8-7 ở TP Phan Thiết.
Khai thác titan ở Bình Thuận – Ảnh: DƯƠNG ANH THƠ
Nhiều vấn đề, bất cập trong khai thác titan ở Bình Thuận đã được chỉ ra tại buổi tọa đàm về quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng titan đến năm 2020, xét tới 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào năm 2013.Đọc tiếp “Đừng ảo tưởng về trữ lượng mà khai thác titan bừa bãi”→
TTO – Với tuyên bố rút khỏi Thỏa thuận Paris, Tổng thống Donald Trump tiếp tục chính sách “Nước Mỹ trên hết”, để lại một tương lai bất định cho nỗ lực lớn nhất của thế giới chống lại biến đổi khí hậu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump: “Để thực hiện nhiệm vụ cao cả bảo vệ đất nước và người dân Mỹ, tôi quyết định rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris về chống biến đổi khí hậu” – Ảnh: Reuters
Nhà Trắng đang gặp sức ép lớn từ quốc tế sau tuyên bố bị coi như hành động ích kỷ, phục vụ chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Trump.
Cái lý của ông Trump
Tại Hội nghị Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu 2015 (COP 21) ở Paris (Pháp), tổng cộng 195 nước đã đồng ý thỏa thuận biến đổi khí hậu với mục tiêu chung duy trì nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng từ 2°C trở xuống tính tới hết thế kỷ này.
Thỏa thuận xuất phát từ giả thuyết do các nhà khoa học đồng thuận và các quốc gia chấp nhận: hiện tượng Trái đất nóng lên do khí gây hiệu ứng nhà kính, trong đó có CO2, tạo ra nhiều hệ lụy như lũ lụt, hạn hán dẫn tới khủng hoảng an ninh lương thực.
Để thực hiện mục tiêu ấy, mỗi quốc gia cam kết cắt giảm lượng phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính trong từng giai đoạn. Như Mỹ cam kết giảm 26-28% đến năm 2025, Trung Quốc giảm 18% đến năm 2030.
Khác với Nghị định thư Kyoto, thỏa thuận tại COP 21 không có tính ràng buộc, mà theo tinh thần tự nguyện của mỗi quốc gia cả về chỉ tiêu giảm phát thải lẫn mức tài chính đóng góp cho thỏa thuận.
Cứ sau mỗi 5 năm, họ sẽ họp lại để đánh giá, nhưng những quốc gia không hoàn thành chỉ tiêu sẽ không phải chịu bất kỳ chế tài nào.
Ngoài ra, COP 21 thống nhất kêu gọi các nước giàu/phát triển có nhiệm vụ “huy động” 100 tỉ USD/năm từ công quỹ và các khu vực tài chính tư nhân để giúp các nước nghèo tính tới năm 2025, trước khi đặt ra một cột mốc đóng góp mới với số tiền đóng góp tăng lên.
Trong tuyên bố rút khỏi Thỏa thuận Paris tại Nhà Trắng hôm 1-6, ông Trump khẳng định các thỏa thuận này thiếu công bằng và làm tổn hại nền kinh tế Mỹ.
Tổng thống Mỹ nói rằng để giảm khí thải, Mỹ phải giảm sản xuất, đóng cửa bớt nhà máy, người dân mất việc làm, doanh nghiệp tốn thêm chi phí và Mỹ sẽ tiêu tốn “hàng tỉ, hàng tỉ, hàng tỉ USD” trong khi “chúng ta còn nợ công 20.000 tỉ USD”.
Thực tế việc rút khỏi Thỏa thuận Paris (mà tổng thống Obama ký tham gia năm 2005) là lời hứa của ông Trump trong cuộc bầu cử 2016. Ông đã chỉ trích thỏa thuận này là “trò lừa đảo”, và rằng tại sao Mỹ phải trả tiền cho một thỏa thuận không có tính ràng buộc.
Tương lai mông lung
Số phận của Thỏa thuận Paris sau khi không có Mỹ đang là vấn đề đáng quan tâm. Sự hiện diện của Mỹ trước hết là nguồn cung tài chính, do Mỹ nằm trong số các nước phải “huy động” 100 tỉ USD cho các nước nghèo.
Nhưng báo Telegraph (Anh) chỉ ra thực tế rằng ngay từ thỏa thuận của Liên Hiệp Quốc năm 1992 đã mập mờ về khái niệm “quốc gia phát triển” dẫn tới đóng góp không đồng đều, mà ông Trump cho rằng “đặt Mỹ vào thế bất lợi so với nước khác”.
Năm 1992, có 6 trên 10 nước hiện nay là giàu nhất thế giới được xếp vào dạng “nước đang phát triển”, điển hình là Trung Quốc và Ấn Độ.
Trong phát biểu của mình, ông Trump nói thẳng rằng Mỹ đã bất lợi khi phải trả tiền, phải thi hành, còn Trung Quốc “có 13 năm muốn làm gì thì làm (tới 2030)” và Ấn Độ “nhận hàng tỉ, hàng tỉ tiền tài trợ” cho vấn đề môi trường của nước này.
Trung Quốc và Ấn Độ là hai quốc gia “mạnh miệng” nhất trong cam kết về biến đổi khí hậu sau khi ông Trump tuyên bố rút lui. Dư luận quốc tế cũng bày tỏ sự thất vọng với quyết định của ông Trump, từ Liên Hiệp Quốc, Liên minh châu Âu đến những quốc đảo như Fiji… .
Họ lo lắng khi Mỹ rút lui, ngoài yếu tố tài chính, sẽ khiến các nước nhỏ hơn làm theo, New York Times cho biết. Khi ấy, nhiều nước sẽ cảm thấy bất lợi khi phải tiết giảm sản xuất bằng năng lượng hóa thạch, phải chi trả chi phí cho vấn đề môi trường trong khi khoản đóng góp dành cho họ sẽ ít đi.
Về mặt khoa học, việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận sẽ tổn hại tới môi trường. Mỹ hiện chiếm tỉ lệ phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính cao thứ hai thế giới (18%) chỉ sau Trung Quốc.
Trong năm 2015, Mỹ thải ra 5,1 triệu kilotons CO2, cao gấp đôi Ấn Độ, gấp 4 lần Nhật Bản, gấp 15 lần Pháp và gấp… 1.007 lần Iceland.
Đài CNN dẫn lời các chuyên gia về biến đổi khí hậu ước tính việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận sẽ khiến nhiệt độ Trái đất tăng thêm 0,3 độ so với trường hợp họ tôn trọng thỏa thuận.
ThienNhien.Net – Theo Thoả thuận Paris, Mỹ và 187 quốc gia khác cam kết sẽ duy trì nhiệt độ toàn cầu “thấp hơn” mức thời tiền công nghiệp cộng 2 độ C, và “nỗ lực hạn chế” ở mức thấp hơn nữa, chỉ cộng 1,5 độ C.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry bế cháu gái Isabelle khi ký thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu. Ảnh: AFP
Các chuyên gia Việt Nam lo ngại cuộc sống 20 triệu dân miền Tây bị xáo trộn lớn khi Lào xây thêm đập thủy điện Pak Beng trên sông Mekong.
Ủy ban sông Mekong Việt Nam vừa tổ chức tham vấn quốc gia về thủy điện Pak Beng, dự kiến được xây dựng trên sông Mekong ở Tây Bắc nước Lào. Buổi tham vấn diễn ra tại Cần Thơ nhằm ý kiến của các chuyên, các sở, ngành của các tỉnh phía Nam.
Đập Pak Beng do một công ty của Trung Quốc thiết kế và đầu tư xây dựng. Nguồn: Pak Beng Hydropower project
Các chuyên gia cho rằng số liệu trong tài liệu phía Lào cung cấp đã cũ, giải pháp cũng lạc hậu, không đánh giá tác động xuyên biên giới. Ba công trình thủy điện của Lào gồm Xayaburi, Don Sahong, Pak Beng tác động lớn đến dòng chảy của sông Mekong vào mùa khô; sẽ làm tăng hiện tượng xâm nhập mặn trên sông Tiền và sông Hậu, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của 20 triệu dân đồng bằng sông Cửu Long.
Nếu xét tác động tổng thể cả chuỗi 11 đập thủy điện trên sông Mekong mà hai nước Lào và Campuchia dự kiến xây dựng (Lào 9 đập, Campuchia 2 đập) thì lượng nước xuống hạ nguồn thiếu hụt đến 28%; nước mặn sẽ lấn sâu vào đất liền. Mặt khác, hồ chứa Pak Beng lưu giữ đến 90% bùn cát đáy và một phần bùn cát lơ lửng từ thượng nguồn…
Giáo sư Nguyễn Ngọc Trân cho rằng báo cáo dự án thủy điện Pak Beng có các vấn đề là thiếu số liệu, chuỗi số liệu quá ngắn so với các thời gian sử dụng của đập, không tính đến tác động địa chất trong không gian và theo thời gian…
Theo giáo sư Trân, miền Tây đang bị sạt lở nghiêm trọng do tích lũy trầm tích thiếu, nguy cơ bị xâm thực, sụt lún vùng đất này quá rõ. “Một đập thủy điện hoạt động trăm năm chứ không phải 20 năm nên phải đánh giá rõ ràng tác động như thế nào? Đặc biệt là tích lũy trầm tích, phù sa bị con đập này giữ lại thì sẽ vô cùng tai hại cho đồng bằng phía hạ lưu”, ông nói.
Giáo sư Trân cũng lưu ý đập Pak Beng nằm trong vùng động đất hoạt động rất mạnh mà báo cáo của dự án chưa nói tới. Chu kỳ động đất 10-20 năm là 5-6 độ Richter, 50 năm thì 7 độ Richter. Gần nơi Pak Peng sẽ toạ lạc, nhiều địa phương đã ghi nhận các trận động đất 6-7 độ Richter. “Trên dòng Mekong Lào xây dựng đập dây chuyền, nếu xảy ra động đất thì sẽ đổ vỡ dây chuyền”, ông quan ngại.
“Tôi đề nghị Lào hoãn xây dựng đập, làm báo cáo đánh giá tác động toàn diện, đầy đủ hơn để trình các quốc gia trong khu vực”, giáo sư Trân nói và cho biết đối với Việt Nam, đây là vấn đề sống còn nên khó khăn cách mấy cũng yêu cầu phía bạn hoãn lại.
Tiến sĩ Vũ Ngọc Long (Viện Sinh thái học miền Nam) cho rằng đồng bằng sông Cửu Long được hình thành do phù sa sông Mekong. Vùng đất này sẽ bị sụt lún khi không còn phù sa. Bài toán biến đổi khí hậu sẽ xảy ra nhanh hơn, nặng nề hơn khi các đập thủy điện lần lượt chặn dòng chính Mekong. Do đó, báo cáo dự án nên bổ sung nghiên cứu vấn đề xuyên biên giới với Việt Nam, nhất là về tác động sinh thái biển.
Địa phương vừa xảy ra sạt lở nghiêm trọng ở bờ sông Vàm Nao – Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lâm Quang Thi cho rằng các đập thủy điện thượng nguồn đều gây lo lắng cho cả miền Tây và cấp độ quốc gia. Tuy nhiên, nếu chỉ đánh giá tác động riêng kinh tế, xã hội và môi trường là chưa đủ. “Nếu như Lào và Campuchia cho xây toàn bộ 11 đập trên song Mekong và các công ty của Trung Quốc đầu tư tất cả thì tình hình sẽ như thế nào?”, ông Thi nói.
Tiến sĩ Dương Văn Ni (Khoa môi trường, đại học Cần Thơ) nói tham vấn thủy điện Pak Beng lần này cũng giống như khi tham vấn thủy điện Xayaburi mấy năm trước. Khi đó, Thủ tướng Việt Nam cũng có văn bản đề xuất Lào cho dời lại 10 năm sau hãy xây đập. “Nhưng nước bạn vẫn xây, vì sao? Vì tham vấn chỉ mang tính góp ý chứ không có tính pháp lý. Rõ ràng chúng ta đang rơi vào vòng luẩn quẩn”, ông Ni lo lắng.
Các đập thủy điện trên sông Mekong
Bộ Trưởng Tài nguyên – Môi trường, Chủ tịch Ủy ban sông Mekong Việt Nam Trần Hồng Hà cho biết, là quốc gia cuối nguồn sông Mekong, Việt Nam theo dõi đặc biệt với sự quan tâm đặc biệt và quan ngại sâu sắc trước việc các quốc gia đầu nguồn xây dựng đập thủy điện. Việc làm này cùng với biến đổi khí hậu đã tác động kép lên toàn bộ đồng bằng sông Cửu Long mà đỉnh điểm là xâm nhập mặn năm 2016 và sạt lở khắp nơi, đặc biệt là ở bờ sông Vàm Nao vừa qua.
Hồi tháng 2, trong buổi tham vấn tại Lào, tiến sĩ Davong Phonekeo – thư ký thường trực của Bộ Năng lượng và Mỏ Lào – cho rằng dù có tăng trưởng kinh tế ấn tượng gần đây, Lào vẫn là quốc gia kém phát triển nhất khu vực Mekong. Do đó việc phát triển thủy điện theo cách bền vững và có trách nhiệm là chất xúc tác cho phát triển kinh tế và giúp cho hàng triệu người nước này thoát nghèo.
Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Lào Sommath Pholsena cho rằng, dư luận không nên quá lo lắng về các tác động từ dự án đập thủy điện Pak Beng. Lào sẽ phải đảm bảo và phải chịu trách nhiệm đối với người dân Lào, Việt Nam, Campuchia và Thái Lan.
Pak Beng là thủy điện thứ nhất trong chuỗi 11 bậc thang thủy điện dòng chính dự kiến xây dựng trong vùng hạ lưu vực sông Mekong. Đây là công trình thứ 3 của Lao (thuộc huyện Pak Beng, tỉnh Oudomxay, Tây Bắc Lào), sau Xayaburi và Don Sahong, cách đồng bằng sông Cửu Long gần 2.000 km.
Thủy điện Pak Beng có công suất thiết kế 912 MW, điện lượng 4,765 GWh. Khi hoàn thành sẽ có đến 90% lượng điện sản xuất ra được bán sang Thái Lan. Chính phủ Lào cho biết công trình đập Pak Beng dự kiến được khởi công năm 2017, hoàn tất vào năm 2023 và bắt đầu đi vào hoạt động thương mại năm 2024.
Trước đó, Chính phủ Lào đã nộp cho Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC) báo cáo về nghiên cứu khả thi, đánh giá tác động môi trường và xã hội của thủy điện Pak Beng. Cuối năm 2016, các nước thành viên MRC thống nhất quá trình tham vấn cho dự án thủy điện này trong vòng 6 tháng.
Cổng thông tin Địa môi trường 