Nguyễn Đức Thắng, ngày 18/11/2016, ndthangndt@yahoo.com
Kính gửi những người yêu môi trường và khoa học,
Liên quan đến sự cố môi trường, nguyên nhân cá chết và độc học, tôi đã viết tất cả 5 bài; mục đích cho một phổ rộng người đọc với những chuyên ngành khác nhau có thể tự đưa ra kết luận đúng sai, trong đó có bài “Cần trả lại chân lý khoa học cho Kết luận về nguyên nhân cá chết”. Tôi cũng đã in gửi các lãnh đạo một số cơ quan Bộ, ngành liên quan. Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, xã hội dân chủ và kỷ nguyên thông tin, Internet. Sau gần 3 tháng tôi đã nhận được một số ý kiến phản hồi. Trước tiên tôi xin chân thành cám ơn tất cả bạn đọc đã bớt chút thời gian quí báu của mình để đọc những bài tôi viết. Tôi có nhiều bạn bè làm việc ở những chuyên môn như kinh tế, điện tử, công nghệ thông tin, tài chính v.v.. đọc sẽ bị vất vả. Trong các bài viết đó tôi đã trình bầy khá nhiều qui luật, chân lý, định nghĩa, qui chuẩn, thực tiễn và thông lệ của thế giới rất là thú vị, bạn nào thích nên đọc chậm một vài lần, sẽ có “vốn” để tự mình có thể giải thích một số hiện tượng xảy ra trong môi trường. Ví dụ: Biển mênh mông và đại dương gồm 96,7% là nước tinh khiết (H2O), 3% là muối ăn (NaCl), được sóng thủy triều và các dòng hải lưu xáo trộn đồng đều với phần còn lại 0,3% cho tất tật mọi chất khác mà loài người đã đổ vào cả ngàn năm nay. Vì vậy, ra biển mênh mông thì không nên nói đến nồng độ của một độc tố nào đó làm cá chết tức tưởi được. Hay có một qui tắc vàng trong nhân dân “Một chất độc hay không độc còn tùy thuộc vào nồng độ của nó”. Hay nồng độ oxy hòa tan (DO) trong nước ao, hồ, biển vào buổi tối thường rất nhỏ, trong khoảng 0,0002% – 0,0004% (2ppm –4ppm, phần triệu), luôn là yếu tố sinh thái giới hạn (ecological limiting factor. “khắc tinh”) của mọi loài tôm cá. Chỉ cần có một yếu tố nào đó “ăn” cạn kiệt oxy về 2,5ppm (hay mg/L, nồng độ của vùng dead zone) thì sáng hôm sau sẽ thấy cá chết nổi trắng mặt hồ. Tôi muốn kết thúc/khép lại vấn đề này bằng phần tổng hợp nguyên văn những ý kiến phản đối và ủng hộ của một số chuyên gia, nhà khoa học Hóa học và Môi trường, trong đó có cả ý kiến của Bộ trưởng TN&MT (tôi để ở dưới cùng).
I.Ý kiến phản đối:
Duy nhất chỉ có 1. Đó là của GS.TS Phạm Hùng Việt, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Công nghệ Môi trường và Phát triển bền vững (Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), là Phó Chủ tịch của Hội đồng KH&CN quốc gia về xác định nguyên nhân cá chết; là tác giả của “Tấm chăn di động hút nhả độc tố phenol và xianua” làm cá chết. GS.TS Việt có biết tôi học chuyên sâu về “quantum chemistry” (Hóa lượng tử) và có giai đoạn làm việc tại MPI (Bộ KH&ĐT). Dưới đây là toàn văn thư phản biện của anh:
Than gui ban Thang,
Toi lau nay van theo doi viec anh ban khoan ve nguyen nhan ca chet, anh da viet bai nay dang tren trang mang “anh Ba Sam”, da tranh luan voi anh To Van Truong,… Va den nay anh van giu chinh kien do. Minh voi tu cach la nguoi nghien cuu ve hoa hoc va doc chat hoc moi truong, hieu biet sau sac ve van de nay, chi mim cuoi va nghi: anh ban Thang cua toi dung la thieu thong tin, suy luan theo kieu duy y chi, dung la mot nha khoa hoc “quantum chemistry” nen hoi phien dien, thanh thu di qua xa ve suy dien theo kieu “ech ngoi day gieng” nhu anh da tu nhan trong cac viet. Neu thuc su anh muon hieu day du va sau sac, luc nao ghe qua toi, chi can toi giai thich cho anh sau 15 phut, anh se tu go bai viet cua anh khoi mang va co loi xin loi cong dong vi su ngo nhan cua minh, day la loi khuyen chan thuc voi tu cach la nguoi ban biet nhau tu lau. Dung tiep tuc gui bai viet nua Thang a, neu khong muon bi gioi khoa hoc, nhung nguoi hieu biet va co trach nhiem ve su mang nay, danh gia sai lech ve minh, ve dong co hoac kien thuc, deu la bat loi cho anh.
Theo minh hieu, nha nuoc co the se to chuc hoi thao khoa hoc ve van de nay vao thoi diem thich hop, luc do minh se moi anh den du cung de chia se thong tin tu goc do khoa hoc. Anh chi can gap toi mot luc thi toi tin la anh se tam phuc khau phuc thoi, nhung bay gio chua phai la luc trao doi chi tiet qua email duoc, mong anh thong cam nhe. Moi viec deu can duoc giai quyet va cong khai tuong minh vao cac thoi diem thich hop. Anh da tung cong tac o Vu giao duc, khoa hoc va moi truong cua MPI, anh cang hieu viec nay ( van de nhay cam va dang hot hien nay) nen thong tin den dau, vao thoi diem nao theo lo trinh cua nha nuoc cho phu hop va toi uu. Dung vi nong voi lai thieu thong tin dan dat minh den nhung phat bieu cong luan thieu chinh xac va lech lac,……Minh noi the thi chac anh hieu. Neu anh van tin cay o toi nhu ngay xua, it nhat la la ve goc do hieu biet sau sac ve chuyen mon, thi mong anh nen im lang va tim hieu them cho day du,…
Chuc anh luon manh khoe, tuy nghi huu roi nhung van quan tam den thoi cuoc voi trach nhiem positive den cong dong, van luon la mot nha khoa hoc luon tim hieu, luon hoc hoi, hoc ca doi nhu chung ta van lam, van luon thay la cang hoc thi cang thay minh van dot, van phai hoc hoi va tim hieu, do la dieu thu vi trong doi song cua nhung nguoi nhu chung ta, nhung nguoi luon thay minh mac no voi nha nuoc va nguoi dan, khi ca nuoc dang trong giai doan chien tranh thi chung ta duoc cu di hoc nuoc ngoai truoc 1975. Anh tha loi cho loi, neu anh thay toi hoi dai dong va co ve nhu dang “len lop” cho anh nhe.
Than men, Pham Hung Viet
II.Ý kiến ủng hộ:
1.GS.TS Lê Trình, Giám đốc của Trung tâm VESDEC, Tp. HCM. TS. Trình đã có 20 năm gắn bó với Bộ Tài Nguyên và Môi trường như là cố vấn, chuyên gia thâm niên của Bộ về lĩnh vực EIA, SEA, độc tố học, ô nhiễm công nghiệp, môi trường nước và những công nghệ liên quan. Trong một thư riêng động viên, khích lệ tôi, có đoạn nguyên văn như sau:
“Tôi đã U70 rồi, định hết năm nay “rửa tay gác kiếm, tập dưỡng sinh” nhưng thấy ông Trump, bà Clinton cùng tuổi, hiểu nghề tổng thống USA là công việc bận rộn, căng thẳng nhất thế giới vậy mà còn muốn làm nên chắc tôi cũng cố thêm chút ít nữa.”
Hơn thế nữa, TS Trình còn viết hẳn một thư khác để kêu gọi mọi người ủng hộ tôi. Toàn văn như sau:
Thân gửi tất cả anh em
Tôi biết anh Nguyễn Đức Thắng: năm 1981-1983 anh là trưởng phòng Hóa Lý tôi là trưởng phòng CN Hữu cơ – thuộc Viện Kỹ thuật quân sự. Sau đó tôi vào Nam, anh Thắng còn làm tiếp vài năm rồi ra Bộ KH&ĐT. Hồi đó anh Anh Cường (nay là Cục trưởng Cục Đa dạng sinh học), GSTS Lê Quốc Hùng, TS Lê Văn Cát còn sỹ quan -cán bộ nghiên cứu ở Viện cùng chúng tôi.
Bài anh Thắng rất nghiêm túc, công phu, tham khảo nhiều tài liệu quốc tế, trong nước và nhiều nhận xét rất đáng xem xét. Bài này nên được lãnh đạo và chuyên gia các cơ quan quản lý và KHCN môi trường đọc và thảo luận. Chúc anh chị em sức khỏe.
Lê Trình
2.PGS.TS Trần Hồng Côn, là một cây đa hóa học (Khoa Hóa, Đại học KHTN. ĐHQG Hà Nội) người mà hầu hết TV, đài báo đều tín nhiệm, thường xuyên phỏng vấn hỏi về độc tố hóa học, về môi trường. TS Côn cũng đã viết “tôi đồng ý với những ý kiến và phân tích của anh”.
3.TS. Phạm Văn Hội, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp sinh thái (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), đang có nhiều năm hợp tác với ĐH Wageningen (Hà Lan) ủng hộ tôi, thông qua toàn văn thư gửi GS.TS Việt:
Kính gửi GS.TS. Phạm Hùng Việt,
Được anh N.Đ.Thắng chia sẻ thư của anh, em có vài lời sau: Em đang đi công tác nên cũng chỉ check rất nhanh xem anh là ai trong google scholar. Thấy tên anh có xuất hiện ở mấy bài viết, nhưng chỉ là tác giả 3, 4… Trong học thuật, bọn em gọi là: tác giả ma (ghost author) hoặc tác giả ăn theo (gọi là parasite cũng được)… (đến giờ, em đứng tên tác giả 1 của 5 bài ISI, em hiểu điều đó).
Em chưa từng nghe đến tên anh, chưa đọc bài viết nào của anh, và cũng chẳng có GS nào mà em biết nói về anh như là 1 nhà độc tố học MT danh tiếng anh ơi. Em đang cùng với GS Paul van den Brink (ĐH Wageningen) viết bài về pesticide toxicology (tất nhiên, em chỉ lo được phần review on pesticide uses in VN, and policy implications, vì không có chuyên môn toxicology)…15 năm qua làm việc cùng Paul, chưa bao giờ Paul nói về bất kỳ NHÀ ĐỘC TỐ học VN mà anh ta biết đến – không lẽ vĩ đại như anh mà đám học thuật thế giới chưa biết đến???
Học thuật là học thuật, không liên quan gì đến cái danh GS, hoặc bằng TS đâu anh. Em kính trọng người nông dân, hoặc doanh nghiệp có ý tưởng sáng tạo, chứ không bao giờ bận tâm mấy chức danh A, B…
Bọn em đánh giá con người, bởi vậy, bằng tài năng thực sự của họ – rất công bằng. Anh hãy viết 1 bài về nguyên nhân ô nhiễm biển miền Trung, để anh Thắng và cả những người như em tâm phục, khẩu phục đi anh ơi. Em chờ anh đấy!
Kính thư,
Phạm Văn Hội
P/S. GS hướng dẫn em hiện là hiệu trưởng ĐH Wageningen: Arthur P. J. Mol – 1 trong 3 người khởi xướng thuyết Ecological Modernization Theo ry. 10 năm qua, em chưa từng có trải nghiệm nào v/v GS có ý kiến như ý kiến của anh (đối với anh Thắng) – dù em chỉ là học trò (hiện vẫn liên lạc và viết chung bài với em). Em đọc thư anh, thêm phần thất kinh về GS Viêt Nam! Rảnh em sẽ tìm anh trên web of sciences để biết thêm về anh.
4.Nhà khoa học nữ Hải Yến, CHLB Đức, cũng ủng hộ tôi, thông qua thư gửi cho
GS.TS Việt, toàn văn như sau:
Dear GS Phạm Hùng Việt
Yến cũng là người làm về sinh thái môi trường, thạc sỹ của yến là về coastal zone yến đủ hiểu để đau cho các hệ sinh thái ven biển, bất thần vì cảm thấy các hệ sinh thái này đã nuôi sống hàng bao thề hệ người An Nam từ khi có sự sống trên dải đất hình chữ S này đã vụt tan biến. Vì thế, yến rất quan tâm theo dõi và cũng cố gắng viết và chia sẻ những gì trong phạm vi kiến thức của mình. Và thật sự rất lấy thất vọng với hàng loạt kết luận ban đầu của các bộ ngành trong đó có GS là cá chết do thủy triều đỏ, ko phải do Formosa, là do cyanide và phenol và một “tầm đệm di động” này nọ. Đến mức yến cũng phải có bài viết rằng các nhà KH VN đang làm ngược quy trình khi xác định nguồn thải, và càng nực cười khi giải thích “tấm đệm” di động. Yến ko chuyên sâu về ecotoxicology nhưng vì công việc liên quan, đặc biết 2 năm yến cùng vật vã với Dr. Hakan Berg của Thụy Điển giám sát chương trình toxic contanination của low mekong phần nào cũng hiểu đc về ecotoxicology.
Vì thế khi đọc bài của TS. Thắng về nguyên nhân cá chết, yến thấy nó thuyết phục, và rất cảm kích với những đóng góp về mặt khoa học cũng như place out phần nào đó về bức tranh vể thảm họa Formosa VA. Vậy mà không hiểu sao GS lại có những lời lẽ bất nhã với TS Thắng về bài viết đó. Yến không quan tâm đến lý lịch của bất cứ author nào, nhưng vì lời lẽ trong email của GS đồi với TS Thắng, nó không chỉ riêng với TS Thắng ở đó, mà nó còn là một cú tát của GS đối với những ai có quan điểm và nhận thức khoa học nghiêm túc, nên yến có search trên mạng với key words là Prof. Pham Hung Viet thì đc một trang scholar đưa tin (tiếng anh) các bài báo đăng tạp chí qt có tên GS, nhưng GS không phải là first author. Còn các trang tiếng việt thì chỉ đưa tin GS có nc phân tích về asen, ngay cả trường DH nơi GS công tác, cũng chỉ ghi quá trình đào tạo của GS: ĐH ở Đức, ThS và TS ở Thụy Sỹ, còn phần publication thì rỗng. Yến muốn có mấy câu hỏi với GS như sau:
1) phần publication của 1 GS là phần rất quan trọng thề hiện khả năng cũng như đóng góp của cá nhân GS ấy, nó cũng như một credit để minh chứng chất lượng của một viện trường và lòng tin của người đọc. tại sao GS lại để phần này “rỗng”?
2) Như tt trên internet và publication, thì có lẽ GS đang đang nhầm lẫn giữa hóa phân tích và ecotoxicology. Một người với hóa phân tích có thể phân tích đc asen hoặc các kim loại nặng hay độc tố trong môi trường, sinh viên đại học của yến nó cũng phân tích đc kim loại năng trong mt đấy thôi. Nhưng ko có nghĩa là những cái đó đủ để GS vơ vào mình là ecotoxicology. GS có thể đc tham gia phân tích mẫu từ thảm họa VA cho ra các độc tố. Nhưng cái giải thích nguyên nhân cá chết nó ko chỉ dừng lại ở mấy cái hóa chất mà GS có đc kia đâu. GS đã tu nghiệp ở Đức, Thụy Sỹ,
Chắc GS biết ở Đức cũng như Châu Âu người ta có hẳn một ủy ban về toxcicology, và nhìn vào các chương trình đào tạo cũng như training kiến thức về toxicology của họ nó không chỉ là mấy cái hóa phân tích kia đâu ạ.
3) quyền biểu đạt chính kiến, thông qua các bài viết của TS Thắng là quyền con người, GS giỏi thì phản biện lại bài viế đó của TS Thắng, chứ tại sao GS lại trách TS Thắng là tại sao vẫn bảo lưu quan điểm và lại còn trịnh thượng khuyên TS Thắng là đừng viết nữa? Nước Đức đã phải trả giá rất đắt cho chế độ độc tài của Hitle. GS đủ hiểu chính người Đức cũng rất quyết tâm gột rửa sự độc tài. Độc tài bị cả nhân loại lên án, mà độc tài trong trí thức và trong phản biện trí th ức thì còn kinh tởm và đáng kinh bỉ đến thế nào.
4) nếu GS tự tin là chuyên gia độc tố học và chỉ cần 15 phút giải thích thì TS Thắng sẽ tâm phục khẩu phục thế tại sao ngay sau khi quan chính phủ họp báo công bố kết quả này nọ, người dân và nhiều trí thức dậy sóng phản bác sao GS không viết bài để dân “tâm phục khẩu phục”?, sao GS không bước ra ánh sáng mà “cho lũ dân một bài học” việc gì phải nấp trong bóng tối lên giọng và hăm dọa 1 mình TS Thắng?.
5) Thảm họa VA xãy ra đã 4 tháng, cả nước người dân vẫn còn ngơ ngác với nguồn thực phẩm truyền thống ‘cá biển”, hàng ngàn ngư dân mất việc, môi trường biển chết đứng, thế giới áp lệnh kiểm tra ngặt nghèo hàng thủy sản XK của VN thế mà GS lại viết “Moi viec deu can duoc giai quyet va cong khai tuong minh vao cac thoi diem thich hop. Anh da tung cong tac o Vu giao duc, khoa hoc va moi truong cua MPI, anh cang hieu viec nay ( van de nhay cam va dang hot hien nay) nen thong tin den dau, vao thoi diem nao theo lo trinh cua nha nuoc cho phu hop va toi uu.” vậy thử hỏi GS lúc nào là thời điểm thích hợp? Trí thức Đức họ không để lâu thế đâu. Vụ giá đỗ nhiễm Ecoli, họ cập nhật tt liên tục trên mọi kênh truyền thông để người dân tránh đc rủi ro càng nhiều càng tốt. Chắc GS cũng hiều đc ethnic trong khoa học chứ? vì thế hãy trở về là người trí thức đúng nghĩa với đạo đức của người trí thức.
yến hy vọng 1 ngày nào đó GS có thể ngẩng mặt quay lại Đức, yến sẽ đc tiếp kiến GS cùng với GS cũng như đồng nghiệp của yến ở đây để tranh luận thêm về vấn đề này.
Viết từ CHLB Đức
Kính thư,
Hải Yến
5.PGS.TS Hà Quang Hải, Khoa Môi trường (Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG Tp. HCM), đã viết “Tôi sẽ giới thiệu bài viết của anh cho sinh viên tham khảo”.
Kính gửi anh Thắng,
Tôi là giảng viên tại Khoa Môi trường, chuyên ngành Địa mạo học. Tôi có giảng dạy môn Địa chất môi trường và Quản lý tổng hợp đới bờ cho sinh viên Khoa môi trường. Trong vụ việc cá chết ở biển miền Trung tôi thường xuyên xem tin tức. Tôi gọi vụ cá chết hàng loạt ở miền Trung là “Thảm họa Vũng Áng” hay “Thảm họa biển Bắc Trung Bộ” do con người thay vì gọi là “Sự cố” như các vị quan chức đang nói hiện nay.
Ý kiến của tôi về nguyên nhân gây cá chết theo như chính phủ công bố và bài viết
“Cần trả lại chân lý khoa học cho Kết luận về nguyên nhân cá chết” của anh như sau”
– Khi nói về nhiễm độc cần phải nêu rõ liều gây chết (LC50), thời gian phơi nhiễm và trọng lượng cơ thể. Qua thông tin tôi biết được cá to, nhỏ đủ kích cỡ đều chết, thậm chí có con tới 30 kg cũng chết. Công bố của chính phủ không thuyết phục bởi lẽ cá chết hàng loạt, chết “Tức tưởi” khó có thể xảy ra với liều lượng phenol và, xianua quá nhỏ như vậy, nhất là đối với con cá lớn.
– Trong bài viết của anh, nguyên nhân cá “chết ngạt” làm cho tôi tin hơn, có lẽ đây là nguyên nhân làm cá chết hàng loạt; cả to lẫn nhỏ, nếu không đủ ô xy là chết.
Hy vọng những người có trách nhiệm lắng nghe ý kiến của anh và nhiều ý kiến khác để cân nhắc, kiểm chứng trước khi công bố nguyên nhân cá chết một cách thuyết phục. Tôi nghĩ, nếu như cá chết hàng loạt do NGẠT thì vấn đề môi trường ở miền Trung sẽ đi theo hướng khác.
Cảm ơn anh về nội dung bài viết và về phong cách tranh luận khoa học. Tôi sẽ giới thiệu bài viết của anh cho sinh viên tham khảo trong các môn học liên quan.
Chào anh, chúc anh sức khỏe.
Hà Quang Hải Đọc tiếp “Tổng hợp những ý kiến phản biện của một số chuyên gia, nhà khoa học Hóa học và Môi trường” →
![Hình 2: Bản đồ khí hậu Việt Nam. Nguồn [1]](https://diamoitruong.com/wp-content/uploads/2016/11/hinh_2_ban-do-mua-vn.jpg?w=640&h=817)
Cổng thông tin Địa môi trường 